Harry và Ron, hai mảnh ghép trái ngược, là minh chứng sống động cho lý thuyết gắn bó: một người mang trong mình nỗi sợ bị bỏ rơi, một người lớn lên trong tình thương vô điều kiện. Harry Potter không chỉ là thế giới phép thuật, kỳ ảo mà còn là nơi thể hiện tình bạn, sự lương thiện sẽ thắng cái ác, sự dũng cảm, …
Horward – Thế giới phép màu thuở ấu thơ
Harry Potter hẳn là cái tên quen thuộc đến mức mà hầu như mọi đứa trẻ đều biết đến. Thế giới Hogwarts với đũa phép, chổi bay, những buổi học điều chế đầy chai lọ, rồi cả những giờ niệm chú, tập luyện phép thuật khiến cho lũ trẻ trên thế giới mê mệt và đắm chìm.
Thực ra, không chỉ Harry Potter, còn có cả những series có yếu tố huyễn hoặc, fantasy, kỳ ảo khác cũng được nhiều bạn nhỏ yêu thích. Từ Charmed với ba chị em phù thủy vừa gần gũi vừa quyền năng, đến những truyền thuyết phương Đông như Bát Tiên, Tế Công, Tây Du Ký, Bảo Liên Đăng, Hậu Nghệ… hay những câu chuyện cổ phương Tây về đại pháp sư Merlin, về các hiệp sĩ bàn tròn. Thêm cả thần thoại Hy Lạp, thần thoại Bắc Âu… nói chung là một nồi “lẩu thập cẩm” những thế giới kỳ ảo, tất cả đều khiến tim trẻ nhỏ rộn ràng mỗi khi xem hay nghĩ về.
Cũng vì thế mà từ bé nhiều đứa nhỏ đã bày biện đủ chai lọ, tự nghiền hoa lá để chế thành “thuốc phép”, rồi chạy khắp nơi khoe với ông bà. Có những đứa trẻ còn kiên trì tập bay bằng cách leo lên tủ nhảy xuống, không dưới hai lần “a lê hấp” rồi què mất cả tháng. Có thể nói, tình yêu với thế giới phép thuật rõ ràng đã góp phần tạo nên tính cách mộng mơ của nhiều đứa trẻ.
Nhưng điều khiến trẻ nhỏ gắn bó lâu dài lại không hẳn chỉ là phép màu hay những trận chiến. Cái mà trẻ nhỏ thật sự say mê là những câu chuyện được khắc họa trên nền phép thuật ấy: tình bạn, tình yêu, những thử thách, nỗi sợ, và hành trình trưởng thành của một đứa trẻ. Bởi suy cho cùng, tuổi thơ luôn để lại dấu vết trong cách ta yêu, cách ta sợ, và cách ta trở thành người lớn sau này. Chính những mối quan tâm nuôi dưỡng từ những “phép màu đời thường” ấy vẫn tiếp tục viết tiếp những chương mới trong mỗi đứa trẻ, kể cả khi đã trưởng thành.
Harry Potter và Ron Weasley – Hai kiểu gắn bó, hai môi trường trưởng thành
Harry Potter – “đứa trẻ sống sót” – đông thời cũng là đứa trẻ lớn lên trong một ngôi nhà không có tình thương, ở cùng dì dượng nhà Dursley. Từ những ngày thơ bé, Harry đã bị bỏ mặc dưới gầm cầu thang, bị coi thường, la mắng và trừng phạt chỉ vì sự hiện diện của mình. Trong một môi trường như thế, một đứa trẻ sẽ dần học cách nhìn thế giới bằng đôi mắt bất an: “Mình không xứng đáng được yêu thương. Nếu ai đó rời bỏ mình, chắc chắn là do lỗi của mình.”. Đây chính là nền tảng cơ bản hình thành nên kiểu hình gắn bó hỗn loạn (disorganized attachment), nơi khao khát gần gũi song hành cùng nỗi sợ bị tổn thương.
Trong tập 2 của seri, Harry Potter và Phòng chứa bí mật, cả mùa hè Harry phải rời Hogwarts để trở về sống với dì dượng. Suốt nhiều tuần liền, cậu không nhận được lấy một lá thư nào từ bạn bè (thực ra, thư đã bị yêu tinh Dobby giấu đi, nhưng Harry không hề hay biết). Phản ứng đầu tiên của Harry không phải là đặt câu hỏi về hoàn cảnh, mà là tự vấn xoáy sâu vào giá trị bản thân: “Có lẽ mình không đủ tốt, nên họ mới không quan tâm nữa.” Cách phản ứng này của em khắc họa tư duy của một đứa trẻ mang trong mình những vết hằn sang chấn: quy mọi mất mát, mọi sự im lặng, mọi sự vắng mặt về bản thân. Trong tiềm thức của Harry, em chính là căn nguyên của mọi điều tồi tệ.
Harry sống với đôi mắt luôn cảnh giác, một trái tim luôn khao khát được công nhận, và một trí óc luôn chực chờ tự buộc tội mình mỗi khi có dấu hiệu bị bỏ rơi. Cái nền tuổi thơ ấy khiến cậu lớn lên vừa mạnh mẽ, vừa mong manh. Mạnh mẽ trong chiến đấu, nhưng mong manh trong những khoảng lặng của niềm tin và tình cảm.
Ngược lại, Ron Weasley, đứa trẻ của một gia đình đông con nhưng chan chứa tình thương, lại phản ứng theo cách hoàn toàn khác. Khi không thấy thư hồi đáp của Harry, Ron không hề mảy may nghi ngờ về mối liên kết giữa cả hai. Thay vào đó, cậu lập tức nghĩ rằng rằng: chắc chắn có chuyện gì đó đã xảy ra với bạn mình. Và rồi, cùng với Fred và George, Ron không ngần ngại trộm chiếc xe bay của bố để tìm đến Harry, được tận mắt trông thấy tình hình thằng bạn mình và giải cứu nó nếu cần thiết.
Đó chính là biểu hiện điển hình của gắn bó an toàn (secure attachment). Khi được nuôi dưỡng bằng sự hiện diện, niềm tin và tình yêu thương vô điều kiện từ gia đình, một đứa trẻ học được rằng: tình bạn hay tình yêu không biến mất chỉ vì một khoảng lặng. Khi có những điều bất thường nảy sinh, nguyên nhân thường nằm ở hoàn cảnh tác động, chứ không phải ở giá trị của bản thân hay người khác.
Thuyết gắn bó và “phép màu” từ một tình bạn
Trong tâm lý học, thuyết gắn bó (attachment theory) cho rằng cách chúng ta ứng xử và phản ứng trong các mối quan hệ thân thiết được định hình từ rất sớm, dựa trên trải nghiệm với những người chăm sóc chính thời ấu thơ. Các nhà nghiên cứu phân loại thành bốn kiểu gắn bó điển hình:
- Gắn bó an toàn (secure attachment): Đứa trẻ lớn lên trong tình thương ổn định, học cách tin tưởng rằng mình được yêu thương vô điều kiện.
- Gắn bó lo âu (anxious attachment): Đứa trẻ thường cảm thấy bất an, lo sợ bị bỏ rơi, luôn cần sự trấn an từ người khác.
- Gắn bó né tránh (avoidant attachment): Đứa trẻ học cách tự lập đến mức phủ nhận nhu cầu gắn bó, vì từng trải qua sự xa cách hoặc hờ hững.
- Gắn bó hỗn loạn (disorganized attachment): Đứa trẻ vừa khao khát gần gũi, vừa sợ hãi bị tổn thương, thường lớn lên trong môi trường thiếu ổn định và có yếu tố bạo lực.
Điều thú vị là, trong tình bạn giữa Harry và Ron, hai kiểu gắn bó tưởng như trái ngược lại trở thành sự bù đắp hoàn hảo cho nhau. Harry, với những vết thương từ tuổi thơ thiếu thốn, cần một Ron tràn đầy sự an toàn để tin rằng thế giới này vẫn có chỗ cho em, nơi tình thương và sự chấp nhận không đòi hỏi điều kiện. Còn Ron, đôi khi chênh vênh trước mặc cảm về vị trí mờ nhạt trong một gia đình đông con, lại tìm thấy ở Harry sự khẳng định rằng, tình bạn, lòng trung thành và dũng cảm có thể khiến cậu trở nên duy nhất và đặc biệt theo cách riêng của mình.
Harry và Ron, hai mảnh ghép trái ngược, là minh chứng sống động cho lý thuyết gắn bó: một người mang trong mình nỗi sợ bị bỏ rơi, một người lớn lên trong tình thương vô điều kiện. Sự gặp gỡ của hai bạn nhỏ đã tạo nên một tình bạn vĩ đại, vượt qua thử thách, trở thành “lá chắn” cho nhau trên hành trình trưởng thành.
Đây cũng là một lát “phép màu” khiến mình yêu thích thế giới của J.K. Rowling. Những đứa trẻ khác biệt, với xuất thân và vết thương riêng, đã cho chúng ta thấy: khi có thể thấu hiểu và bù đắp cho nhau, ta không chỉ học được bài học về tình thương và sự gắn bó, mà còn tìm thấy sức mạnh để đồng hành và trưởng thành cùng nhau.
