Chúng ta ai cũng muốn có một tình yêu, một mối quan hệ hôn nhân hoàn hảo. Nhưng chính mỗi người chúng ta cũng không hoàn hảo, mọi vật, mọi sự việc đều thay đổi theo thời gian chứ chẳng hề bất biến. Vậy tại sao chúng ta lại đi tìm một tình yêu, một hôn nhân hoàn hảo?
Thế nào là một mối quan hệ hoàn hảo?
Nếu chúng ta đi tìm hiểu câu trả lời cho câu hỏi “thế nào là một mối quan hệ hoàn hảo?”. Thì chúng ta sẽ nhận ra sẽ không có cuốn sách nào có một định nghĩa cụ thể cho câu hỏi đó. Có lẽ, một phần câu trả lời nằm ở chính cách mỗi người tự định nghĩa thế nào là một mối quan hệ đủ đầy và xứng đáng với riêng họ.
Tình yêu đến theo nhiều cách. Có người cần những cơn bùng nổ hormone, như adrenaline và dopamine để thấy tim đập loạn nhịp. Có người chỉ cần một người đồng hành ăn tối, để cảm thấy mình không cô đơn và lẻ loi trên thế giới này.
Chúng ta từng nghe về những câu chuyện tình yêu đến điên dại như Romeo và Juliet, những trái tim yêu nhau đến tận cùng, bất chấp tất cả, cho đến cả giây phút lìa đời. Tình yêu ấy vừa đẹp vừa bi thương, tựa một vệt sao băng xé toạc bầu trời đêm, rực rỡ đến mức người ta phải lặng người ngắm nhìn, nhưng cũng tàn lụi nhanh đến mức chẳng kịp thề nguyền.
Nhưng chúng ta ít ai từng chứng kiến một tình yêu như cặp đôi Romeo và Juliet ngoài đời. Nhưng chúng ta cũng không phủ nhận, có thể đâu đó giữa thế gian này, vẫn tồn tại những tình yêu thiêng liêng đến vậy, lặng lẽ nở rộ giữa những tòa nhà chọc trời, giữa tiếng còi xe và ánh đèn phố, giống như một bông hoa dại kiên cường vươn lên từ kẽ nứt vỉa hè. Mong manh, nhưng mãnh liệt và chân thật đến nao lòng.
Theo Helen Fisher (Rutgers University), chuyên gia nghiên cứu về neurobiology of love (thần kinh học của tình yêu), ông phân tách tình yêu thành lust (adrenaline, testosterone), attraction (dopamine, norepinephrine) và attachment (oxytocin, vasopressin). Hay nói dễ hiểu, một “mối quan hệ yêu đương” được thôi thúc bởi ba hệ thống chính trong não:
- Dục vọng (lust)
Kích hoạt bởi adrenaline, hormone căng thẳng và hưng phấn, giúp tim đập nhanh, máu dồn về cơ, tạo cảm giác mãnh liệt, thôi thúc và khao khát chiếm hữu. Nhưng giống như một tia lửa, adrenaline chỉ tác dụng ngắn hạn, đủ để đốt cháy ham muốn trong chốc lát.
- Sự lãng mạn (romantic love)
Được lọc qua dopamine, chất dẫn truyền thần kinh của phần thưởng, điều tiết khoái cảm, động lực và cảm giác phấn khích. Dopamine tạo nên cảm giác ám ảnh, rạo rực khi nghĩ về đối phương, khiến ta như kẻ nghiện quay cuồng trong cơn say tình. Tác dụng của nó có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, rồi nhạt dần.
- Sự gắn bó (attachment)
Khi tình yêu đi qua ham muốn và lãng mạn, oxytocin, hormone của kết nối và tin tưởng sẽ xuất hiện. Nó tạo cảm giác an toàn, ấm áp, bền lâu, giống như sợi chỉ đỏ ràng buộc hai tâm hồn. Oxytocin có thể duy trì vài tháng đến vài năm, củng cố cảm giác thân thuộc và gắn bó.
Ba hệ thống này hoạt động đan xen, nhưng chúng có khung thời gian hoạt động và thời hạn ảnh hưởng khác nhau lên mỗi cá thể. Dục vọng bùng lên trong phút chốc, lãng mạn kéo dài thêm một quãng, và gắn bó duy trì cho đến khi não bộ cho rằng “nhiệm vụ” nuôi dưỡng con cái đã đủ.
Theo thuyết tiến hóa, loài người là giống loài ghép đôi, nhưng chúng ta không được lập trình để đi cùng nhau trọn đời. Cụ thể hơn, về mặt sinh học, não bộ chỉ cần ta gắn bó đủ lâu để con cái có thể tự sinh tồn. Sau đó, hormone dần tàn lụi, mối quan hệ giờ đây trở thành một sự lựa chọn ý thức, không còn được hormone “chống lưng” như thuở ban đầu.
Chưa kể, hormone của sự kết nối dài lâu – oxytocin chỉ thực sự được duy trì khi tình yêu mang tính vô điều kiện, không bị ràng buộc bởi lợi ích cá nhân. Nhưng trong thực tế ngày nay, hầu hết các mối quan hệ hiện đại đều gắn với những động cơ thầm kín: nhu cầu được công nhận, khát khao bù đắp thiếu hụt, hoặc nỗi sợ cô đơn. Phải chăng, chính sự thiếu hụt oxytocin, hay nói cách khác, sự vắng mặt của kết nối thuần khiết và vô điều kiện, là lý do khiến các mối quan hệ kết thúc nhanh hơn rất nhiều so với trước kia?
Có lẽ, điều quan trọng không nằm ở việc tìm ai đó để lấp đầy khoảng trống, mà là vượt ra khỏi cái tôi trong mối quan hệ. Để không chỉ yêu, mà thực sự bầu bạn, cùng nhau đi qua hành trình làm người, một hành trình vốn dĩ đã đủ dài và cô độc, để sự hiện diện của nhau trở thành món quà quý giá nhất.
Chính vì hormone không thể duy trì mãi, mối quan hệ cũng không bao giờ là một phép màu cố định.
Từng có một câu nói “Nếu bạn không dành công sức cho một mối quan hệ, nó sẽ chết.”
Bất kỳ mối quan hệ nào, khi thực sự diễn ra, cũng sẽ thay đổi. Nhưng nếu bạn vẫn khao khát tìm hiểu người bên cạnh, vẫn giữ được những cuộc trò chuyện cởi mở và thành thật, thì mối quan hệ ấy “may ra” vẫn còn cơ hội để tiếp tục.
Ngược lại, nếu một ngày bạn nhận ra giữa hai người chẳng còn điểm chung nào, thì trong xã hội hiện đại, việc chấm dứt một mối quan hệ không còn là điều đáng sợ nhất. Đáng sợ hơn, có lẽ, là khi vẫn ở bên nhau mà chẳng còn gì để sẻ chia, khi hai tâm hồn trở thành hai ốc đảo cô độc dưới cùng một mái nhà.
Nhiều người vẫn hay thở dài rằng, họ kết hôn trong cơn cuồng nhiệt của tình yêu, để rồi ngỡ ngàng nhận ra, khi bước vào hôn nhân, người bạn đời kia không còn là người mà họ từng biết.
Nhưng kỳ vọng một người sẽ mãi trường tồn, không thay đổi theo thời gian, mới là điều phi lý nhất. Làm sao có thể, khi tất cả tế bào trong cơ thể ta thay mới hoàn toàn mỗi mười năm? “Đống tế bào mới của bạn có thể không thích đống tế bào mới của người kia đâu.” (Ruby Wax – Làm người là như thế nào?)
Không có bạn đời “hoàn hảo”
Sẽ không có ai có thể đáp ứng hết thảy mọi nhu cầu của bạn. Bởi con người, kỳ thực, không phải một thực thể thống nhất.
Trong cùng một ngày, bạn có thể là một nhà lãnh đạo bản lĩnh, rồi quay ngoắt sang trở thành một người mẹ dịu dàng, một người chị chín chắn, một người yêu lãng mạn, rồi chỉ trong tích tắc, lại hóa thành một đứa trẻ vòi vĩnh và cả… một “con quỷ” tới tháng lên cơn giận dữ.
Chúng ta thay đổi theo ngày, theo hormone, theo người đồng hành. Thật kỳ diệu làm sao, khi giữa muôn vàn đổi thay ấy, ta vẫn có thể tìm thấy những mối quan hệ đồng điệu.
Có lẽ, một mối quan hệ bền lâu không phải là nơi hai người hòa làm một, mà là khi cả hai không bao giờ quên: mỗi người vẫn là một cá thể riêng biệt. Mỗi người vẫn là một “tôi”, cùng hoạt động như một team, hướng đến mục tiêu chung được nhất trí. Không ai sở hữu ai.
Một sự thật khó nuốt, nhưng chân thật: “Mọi thứ luôn thay đổi. Cơ thể và tâm trí chúng ta là một động từ, không phải một danh từ.” Sự gắn kết được xây dựng trên nhu cầu, càng vơ vét, ta càng thấy thiếu. Nhưng sự gắn kết được xây dựng trên tự do và sẻ chia, càng cho đi, ta lại càng đủ đầy.
Vậy, thế nào là một mối quan hệ hoàn hảo?
Có lẽ, nó bắt đầu bằng một vài tuần adrenaline.
- Một vài tháng dopamine.
- Rồi nếu đủ may mắn, sẽ là một đời oxytocin.
- Tình yêu, sau tất cả, không chỉ là những cơn say hormone thoáng qua.
Đó là lựa chọn tỉnh táo mỗi ngày, lựa chọn vẫn nắm tay nhau khi mọi hormone đã rời bỏ, khi lớp vỏ lãng mạn tan đi, để chỉ còn lại hai con người chân thật, cùng cười, cùng khóc, cùng đồng hành qua những mùa đổi thay.
Bởi vì, một mối quan hệ không bao giờ là hoàn hảo. Nó chỉ trở thành “hoàn hảo” khi ta quyết định nuôi dưỡng nó, đầu tư vào nó, mỗi ngày, bằng tất cả sự trân trọng và tình yêu.
