Vừa qua, bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố tiếp nhận một trường hợp trẻ N. P. D. N. 11 tuổi, nữ, ngụ ở xã Vĩnh Châu, Tây Ninh.
Khai thác bệnh sử: bệnh khoảng 1 tuần, ngày 1-4: trẻ sốt, đau họng, nổi sưng đau vùng góc hàm (P) ăn uống, tiêu tiểu thường, tự mua thuốc điều trị. Ngày 5-6: trẻ giảm sưng đau góc hàm, bớt sốt, ớt đau họng. Ngày 7 trẻ đi học lại, đang ngồi học tại trường trẻ than đau đầu, buồn nôn, không nôn, ngất, sau 1 phút trẻ tỉnh lại, được đưa đến bệnh viện địa phương. Tại đây, trẻ lên 2 cơn co giật toàn thể (tay chân co gồng, trợn mắt) được xử trí thở oxy, thuốc chống co giật, tiêm kháng sinh, chẩn đoán viêm não màng não, chuyển bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố.
Tại đây, trẻ li bì, môi hồng vừa/thở oxy, SpO2: 95%, chi ấm, mạch quay đều bắt rõ 112 l/ph, huyết áp 180/100mmHg. Tim đều rõ 112 l/ph, không âm thổi. Thở đều 34 l/p co kéo. Phổi thô, phế âm đều Bụng mềm, gan lách không sờ chạm. không nổi ghẻ da. Các cơ quan khác chưa phát hiện gì. Chụp X quang phổi, CT scan não không ghi nhận tổn thương, xét nghiêm máu Streptococus pyogenes ASO > 1000 đv/L (bình thường <200 đv/L), tổng phân tích nước tiểu có đạm (++), hồng cầu (++). Các xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh không ghi nhận tổn thương các cơ quan, chứ năng gan thận bình thường.
Chẩn đoán: viêm cầu thận cấp hậu nhiễm liên cầu sinh mủ (Streptococus pyogenes) hay liên cầu beta tan huyết nhóm A (Group A, beta-hemolytic Streptococcus viết tắt là GAS) biến chứng.
Xử trí: Trẻ được hỗ trợ hô hấp, kháng sinh, chống co giật, truyền tĩnh mạch thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu, chế độ ăn lạt. Kết quả sau 1 tuần điều trị, tình trạng trẻ cải thiện dần, tỉnh táo, huyết áp được duy trì bằng thuốc hạ áp đường uống, không cần sử dụng thuốc lợi tiểu. Xét nghiệm nước tiểu có cải thiện. Trẻ được xuất viện và hẹn tái khám định kỳ.
Bệnh lý viêm cầu thận cấp hậu nhiễm liên cầu trước đây gặp nhiều ở thập niên 90, hiện nay bệnh ít gặp nên khi xuất hiện trở lại, đặc biệt có kèm theo biến chứng dễ chẩn đoán nhầm lẫn với bệnh lý khác.
Sau đây là một vài thông tin cơ bản về viêm họng do liên cầu beta tan huyết nhóm A (Group A, beta-hemolytic Streptococcus viết tắt là GAS):
Triệu chứng viêm họng do liên cầu beta tan huyết nhóm A (Group A, beta-hemolytic Streptococcus viết tắt là GAS) GAS
Trẻ em ≥3 tuổi: viêm họng GAS thường khởi phát đột ngột: sốt, đau họng nhức đầu, đau bụng, buồn nôn, nôn, ăn uống kém. Các đặc điểm bổ sung có thể bao gồm viêm amiđan xuất tiết dịch, với amiđan sưng đỏ, hạch trước cổ sưng to, chấm, nốt, đốm xuất huyết ở vòm miệng, viêm lưỡi gà và phát ban dạng tinh hồng nhiệt (ban đỏ, nốt ban nhỏ đặc trưng bắt đầu ở háng, nách và sau đó lan ra toàn thân và các chi, sau đó bong tróc)
Trẻ em <3 tuổi: thường không có những biểu hiện điển hình như trẻ lớn. Thay vì một đợt viêm họng được xác định rõ ràng, trẻ có thể có các triệu chứng nghẹt mũi và chảy nước mũi kéo dài, sốt nhẹ, nổi hạch cổ trước, đau.
Trẻ nhũ nhi <1 tuổi có thể biểu hiện các triệu chứng không đặc hiệu, bao gồm quấy khóc, biếng ăn, sốt nhẹ. Trẻ thường có anh chị ruột hoặc ở nhà trẻ có nguồn lây nhiễm GAS.
Chẩn đoán viêm họng GAS được hỗ trợ bởi kết quả dương tính xét nghiệm vi sinh: nuôi cấy dịch phết họng, hoặc xét nghiệm phát hiện kháng nguyên nhanh (RADT: rapid antigen detection test).
Các biến chứng thường xảy ra ở viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A gồm:
– Các biến chứng không sinh mủ: Sốt thấp cấp, thấp khớp (Viêm khớp phản ứng sau liên cầu khuẩn), Viêm cầu thận cấp hậu nhiễm liên cầu: gây ra do nhiễm trùng với các chủng GAS gây bệnh thận như type huyết thanh 12 và 49), có thể xảy ra trong các trường hợp lẻ tẻ hoặc thành dịch. Tỷ lệ phát hiện được trên lâm sàng viêm cầu thận ở trẻ em trong thời kỳ dịch bệnh là khoảng 5 đến 10% với viêm họng và 25% bị nhiễm trùng da. Biểu hiện lâm sàng của viêm cầu thận cấp hậu nhiễm liên cầu bao gồm tiểu máu vi thể, không triệu chứng đến tiểu máu toàn thể. Hội chứng viêm thận cấp, đặc trưng bởi nước tiểu có màu đỏ đến nâu, protein niệu, phù nề, tăng huyết áp (gây co giật hoặc phù phổi cấp) và suy thận cấp. Tiên lượng nói chung là thuận lợi.
– Các biến chứng sinh mủ của viêm họng do liên cầu nhóm A (GAS) bao gồm: Viêm mô tế bào hầu họng hoặc áp xe, Viêm tai giữa, Viêm xoang, Viêm da, mô tế bào, Viêm màng não hoặc áp xe não, Viêm tĩnh mạch huyết khối tĩnh mạch cảnh.
Điều trị
Điều trị viêm họng, amiđan do liên cầu khuẩn bằng liệu pháp kháng sinh rất quan trọng để giảm biến chứng, phát hiện sớm và điều trị biến chứng.
Dự phòng mẹ cần lưu ý
Đeo khẩu trang khi cần
Tránh tụ tập nơi đông người
Tránh tiếp xúc với người bệnh
Giữ ấm cơ thể, tránh uống nước đá, khói thuốc
Vệ sinh tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, trước khi chăm sóc trẻ
Vệ sinh môi trường sống, đồ chơi của trẻ
Đưa trẻ đi uống vitamin A theo chương trình
Tiêm ngừa vaccine theo chương trình tiêm chủng quốc gia
Thực hành thói quen thăm khám sức khỏe định kỳ mỗi 6 tháng/lần hoặc ít nhất là mỗi năm một lần để phát hiện và điều trị sớm các nguyên nhân có thể gây viêm họng cấp.
Nguồn Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố
