Gần đây, trong quá trình biên dịch một cuốn sách về đề tài giáo dục học đường, mình được dịp tiếp cận với một số tài liệu nghiên cứu của Chuyên gia giáo dục – Kinh tế Ruby K. Payne. Trong đó, có một đoạn ông viết như sau: “Nguồn lực không chỉ là tiền bạc. Mà còn là sự ổn định cảm xúc, tư duy logic, mối quan hệ tích cực, sức khỏe thể chất, tinh thần lạc quan, niềm tin vào tương lai và khả năng kiểm soát thời gian.”
Có thể hiểu, khi trẻ sống trong hoàn cảnh thiếu hụt một hay nhiều loại nguồn lực này, ví dụ như không có người lớn tin cậy để trò chuyện, không được chăm sóc sức khỏe đầy đủ, hoặc thường xuyên chịu áp lực từ xung đột gia đình – não bộ của trẻ sẽ ưu tiên phản ứng sinh tồn thay vì phát triển khả năng học tập hay xử lý cảm xúc.
Chẳng hạn, một đứa trẻ thường xuyên chứng kiến bạo lực hoặc sống trong bất ổn kinh tế có thể phát triển các chiến lược ứng phó ngắn hạn như thu mình, né tránh, hoặc mất kiểm soát cảm xúc. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung, ghi nhớ, kiểm soát hành vi và hình thành các mối quan hệ lành mạnh – những yếu tố thiết yếu trong học tập và phát triển lâu dài.
Sự thiếu hụt nguồn lực không chỉ tạo ra bất lợi tạm thời, mà còn tích tụ thành những “vết xước vô hình” trong nhận thức bản thân, niềm tin về thế giới, và kỳ vọng vào tương lai. Vì thế, để hỗ trợ trẻ phát triển một cách toàn diện, chúng ta cần nhìn sâu hơn vào những nguồn lực mà trẻ đang thiếu. Không chỉ hỗ trợ tài chính, mà còn là sự đồng hành, cảm thông, niềm tin và trao cho các em cơ hội được là chính mình.
Có những thứ các em cần, không hiện rõ mưu cầu trên gương mặt, nhưng lặng lẽ thiếu vắng trong tim. Chúng ảnh hưởng một cách sâu sắc, dai dẳng, tác động đến thân – tâm – trí của các em suốt cả cuộc đời. Mạnh mẽ hơn rất nhiều so với mức độ nhận thức và đánh giá của xã hội hiện nay.
Giả sử, nếu có nhiều hơn những người lớn nhận thức và hành động khác đi, có lẽ, những đứa trẻ ấy sẽ lớn, sẽ trưởng thành khác hơn rất nhiều.
