Chúng ta thường hay sợ con mất tự ti trước đám đông, hay thậm chí trong lớp học của con ở trường. Bởi vì nhiều yếu tố chi phối khiến các bạn trở nên tự ti. Việc tự ti khiến con khép mình, hạn chế sự phát triển các kỹ năng trong môi trường tập thế, thậm chí bị bắt nạt và trở thành kẻ yếu thế.
Những nguyên nhân khiến con tự ti
Nguyên nhân từ phía gia đình:
Bị so sánh, đánh giá thấp: Cha mẹ thường xuyên so sánh con với anh chị em hoặc bạn bè, đánh giá thấp năng lực và giá trị của trẻ, khiến trẻ cảm thấy mình kém cỏi.
Cách nuôi dạy sai lầm: Nuông chiều quá mức hoặc quá bao bọc: Khiến trẻ thiếu kỹ năng đối mặt với thế giới bên ngoài và thử thách. Bố mẹ luôn làm hết mọi thứ cho con cái, đáp ứng mọi thứ, khiến con thiếu tư duy, kỹ năng sống.
Áp đặt, chê bai, mắng mỏ: Tạo áp lực, sự sợ hãi làm trẻ thiếu tự tin và chủ động. Việc chê bai quá nhiều khiến con luôn sợ sệt, mọi hành động con muốn làm đều không dám thực hiện vì sợ sai, sợ bị phê bình, thậm chí sợ bị cho là kém cỏi.
Mâu thuẫn trong gia đình: Không khí gia đình căng thẳng, cha mẹ hay cãi vã khiến trẻ không vui vẻ, bất an. Việc gia đình không hạnh phúc khiến nội tâm trẻ co rúm, không dám thể hiện mình với xã hội. Trẻ luôn tự ti vì gia đình mình tồi tệ vì tâm lý mỗi đứa trẻ sẽ luông so sánh bố mẹ mình và bố mẹ của bạn bè.
Nguyên nhân tâm lý cá nhân:
Sợ hãi thất bại: Ám ảnh bởi những lần thất bại khiến trẻ mất niềm tin vào bản thân, không dám thử sức với những điều mới. Bên cạnh đó, trẻ có thể tham gia quá nhiều lần thử thách, không biết rút kinh nghiệm hoặc không lượng sức mình, không cố gắng chinh phục để dẫn đến thất bại liên tục.
Trải nghiệm tiêu cực: Bị bắt nạt, bị từ chối hoặc những trải nghiệm đau buồn trong quá khứ có thể gây tổn thương tinh thần sâu sắc. Nhất là ở lớp học, trẻ có thể bị bắt nạt bởi bạn bè hoặc bị bắt nạt bởi những đứa trẻ lớn hơn trong lối xóm. Việc liên tục bị ảnh hưởng bởi những tiêu cực từ môi trường xung quanh dẫn đến trẻ tự ti, sợ sệt.
Không đạt được kỳ vọng bản thân: Khi mục tiêu cá nhân không được đáp ứng, trẻ có thể cảm thấy thất bại và tự ti. Việc tự ti này khiến trẻ không dám thực hiện lại thử thách, dễ nản và bỏ qua khi thấy khó khăn.
Nguyên nhân từ môi trường xã hội:
Áp lực học tập: Áp lực thi cử, điểm số cao có thể khiến trẻ căng thẳng, mất tự tin khi gặp khó khăn trong học tập. Vừa bị áp lực từ thầy cô giáo ở trường, vừa bị áp lực từ bố mẹ ở nhà. Việc đẩy trẻ vào thế mất cân bằng, quá tải, trẻ dễ phòng thủ và co rúm bản thân.
Thiếu tương tác xã hội: Không có cơ hội giao tiếp, tham gia hoạt động nhóm khiến trẻ cảm thấy cô lập và thiếu tự tin khi hòa nhập. Việc không được trải qua các môi trường, không học tập từ bạn bè trường lớp, không tham gia vào các hoạt động, trẻ sẽ bị thiếu nhiều kỹ năng. Trong đó kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống của trẻ sẽ không được hình thành.
Ý kiến tiêu cực từ bạn bè: Những lời chê bai, trêu chọc từ bạn bè có thể ảnh hưởng tiêu cực đến lòng tự trọng của trẻ. Nhất là những lời chê bài từ bạn bè về ngoại hình, ăn mặc. Một đứa trẻ cấp 1 có thể bịt khẩu trang suốt 5 học, chỉ vì một lời nói của bạn bè chê xấu.
Nguyên nhân ngoại hình và thể chất: Sự khác biệt về chiều cao, cân nặng hoặc các khiếm khuyết hình thể so với bạn bè có thể là một yếu tố quan trọng. Tình trạng sức khỏe không tốt có thể tạo cảm giác bất lực và ảnh hưởng đến sự tự tin của trẻ.
Sự so sánh: Con cái thường so sánh gia cảnh của gia đình mình với các bạn trong lớp. Con có thể tự ti khi được bố mẹ chở bằng xe máy đến trường thay vì ô tô như các bạn khác. Trẻ cũng sẽ so sánh túi xách, ba lô, giày dép của mình với bạn bè.
Bố mẹ làm gì để con tự tin?
Để con tự tin, trước tiên chính bố mẹ phải là người tự tin trong cuộc sống. Bố mẹ cũng phải là người quản giao. Bởi mỗi hành động của bố mẹ đều được con cái học tập theo.
Cố gắng khen ngợi trẻ thường xuyên để tăng sự tự tin của trẻ vào chính bản thân mình. Nhưng cũng không nên khen ngợi quá đà, nên phân tích cho trẻ ưu điểm và cả nhược điểm. Những ưu điểm của trẻ thì bố mẹ nên khen và đề cao, còn những nhược điểm phải nhắc con cải thiện. Bố mẹ cũng nên chọn lựa cách nói nhẹ nhàng, thấu hiểu và lắng nghe.
Không nên đặt áp lực, nhất là áp lực thành tích lên trẻ. Càng áp lực trẻ càng hoảng sợ. Nhưng khi tâm lý thoải mái, trẻ sẽ cố gắng hết sức để thể hiện bản thân. Hãy để con vừa học, vừa chơi, phát triển đúng lứa tuổi của con.
Trong cách nói chuyện với những trẻ thiếu tự tin và nhút nhát, những người xung quanh phải cực lưu ý cách dùng từ. Việc chê bai, so sánh là điều tối kỵ. Hạn chế tối đa so sánh và chê bai con, dần con hình thành thói quen vừa tự ti vừa ghét những bạn được bố mẹ đưa ra so sành.
Trẻ nhút nhát thường sợ các tình huống phát sinh. Để trẻ có thể tự bảo vệ mình trong các môi trường ngoài gia đình, cha mẹ có thể “diễn tập” trước cho trẻ một số tình huống có thể xảy ra như: Bạo lực học đường, bị bắt cóc, đi lạc…
Cha mẹ nên trao đổi với giáo viên và nhờ sự giúp đỡ, hỗ trợ của giáo viên khi con ở trường. Cho con tham gia vào các khóa kỹ năng mềm để phát triển kỹ năng giao tiếp tự tin ở trẻ và các kỹ năng khác cũng là việc hữu ích.
Đặc biệt, bố mẹ phải dạy con sự bình đẳng trong xã hội, tập thể và cả lớp học, hay thậm chí trong chính ngôi nhà của mình. Con phải biết rằng, dù giàu hay nghèo thì nhu cầu của con người đều giống nhau mỗi ngày là ăn, uống, mặc, ngủ. Dù giàu hay nghèo thì cũng đều đến trường học và đều đóng tiền học như nhau. Trong một tập thể những người tự tin đều làm được mọi việc và vượt qua dễ dàng. Vì thế con không phải tự ti, không phải sợ thua bất kỳ ai.
