Để dạy con nhận biết và đối phó với bạn độc hại, cha mẹ nên tập trung vào việc xây dựng sự tự tin, kỹ năng giao tiếp và nhận thức về các mối quan hệ lành mạnh. Chúng ta không thể cấm cản con chơi với bạn này hoặc không chơi với bạn con. Nhưng nhất định con chúng ta phải biết đâu là bạn tốt, bạn lành mạnh để cùng nhau gắn kết và tiến lên trên con đường học tập.
1. Giúp con hiểu thế nào là tình bạn lành mạnh
Trước khi nói về bạn độc hại, hãy giúp con hiểu giá trị của một người bạn tốt.Một tình bạn đẹp là một tình bạn dựa trên sự chân thành, thấu hiểu, và sẻ chia. Những người bạn tốt sẽ luôn ở bên cạnh ta, giúp đỡ ta trong lúc khó khăn, và chia sẻ niềm vui với ta trong những lúc vui vẻ. Một tình bạn đẹp có những đặc điểm sau: Chân thành: Tình bạn đẹp là tình bạn dựa trên sự chân thành, không vụ lợi. Một tình bạn lành mạnh bao gồm:
Sự hỗ trợ lẫn nhau: cùng nhau phát triển và hỗ trợ khi cần. Cùng chia sẻ, giúp đỡ nhau nhất là trong học tập. Cùng đưa ra mục tiêu và cùng phấn đấu. Chia sẻ với nhau những vui buồn. Ở đó là sự sẽ chia.
Tôn trọng: tôn trọng cảm xúc, ý kiến và ranh giới cá nhân của nhau. Việc tôn trọng còn thể hiện qua những hành động, khen bạn khi bạn có thành tích, động viên bạn khi bạn gặp những chuyện buồn.
Tin cậy: cảm thấy an toàn khi chia sẻ bí mật và cảm xúc. Tức những câu chuyện của con chia sẻ cho bạn mình sẽ được bạn mình giữ kín, không chia sẻ cho những người bạn khác.
Vui vẻ: cảm thấy hạnh phúc, thoải mái khi ở bên nhau. Cùng nhau ngồi học bài, cùng nhau đi chơi, tham gia các hoạt động thể thao, văn nghệ,… và cảm thấy vui.
2. Dạy con nhận biết dấu hiệu bạn độc hại
Cha mẹ có thể giải thích cho con bằng những ví dụ cụ thể, dễ hiểu:
Kiểm soát và ra lệnh: bạn ấy luôn muốn con làm theo ý bạn ấy, không cho con chơi với bạn khác. Hoặc luôn sai khiến con làm việc này việc kia. Đây là một người bạn có tính ích kỷ, chỉ muốn sự tập trung được đổ dồn về mình.
Chỉ trích và hạ thấp: bạn ấy thường xuyên chê bai quần áo, sở thích, hoặc điểm số của con, làm con buồn. Ngoài chê bai thẳng thừng, người bạn độc hại còn đưa những câu chuyện của con ra để diễu cợt trước mặt bạn bè khác.
Ghen tỵ: khi con đạt điểm cao, bạn ấy tỏ vẻ khó chịu, không chúc mừng con. Thậm chí cầm bài thi của con để ném xuống đất, hay có những hành động tiêu cực khác. Đồn đoán với bố mẹ bạn ấy hoặc nhiều người khác rằng con xin điểm mới được điểm cao…. Những người bạn như này con cần tránh xa không nên tiếp xúc.
Đổ lỗi: khi có chuyện không hay xảy ra, bạn ấy luôn tìm cách đổ lỗi cho con. Việc đổ lỗi để hạ bệ con, nhất là trước mặt bố mẹ bạn và các bạn bè trong lớp.
Nói dối: bạn ấy thường xuyên nói dối con hoặc những người khác. Con cần tránh xa những người bạn nói dối, việc nói dối là hành vi không chuẩn mực, lành mạnh. Bạn là người không đáng tin, mục đích bạn nói dối là để thỏa mãn, lấp liếm những khiếm khuyết hoặc phô trương những điều không có.
Làm con cảm thấy tồi tệ: sau khi chơi với bạn ấy về, con thường cảm thấy kiệt sức, buồn bã hoặc lo lắng. Con nên cân nhắc, có thể sẽ không đi chơi với bạn nữa. Nếu không vui vẻ chứng tỏ cả hai đều có những điểm khác biệt về sở thích, tư duy, tính cách, đạo đức,…
Phá vỡ quy tắc: bạn ấy rủ con làm những điều sai trái hoặc nguy hiểm mà cha mẹ đã cấm. Tức bạn ấy không vâng lời bố mẹ, người lớn, những bạn này dễ hư hỏng và dễ bị lôi kéo. Con cần ý thức rõ để không nghe bạn dụ dỗ để có những hành vi vi phạm đạo đức hay cả pháp luật.
Nói xấu người khác: đây là một thói quen xấu của nhiều người. Khi đi với con mà bạn nói xấu người khác quá nhiều, để hạ bệ người trong câu chuyện. Con không nên nghe và không nên tham gia vào câu chuyện của bạn. Vì những người như vậy cũng sẽ nói xấu con khi đi với một người bạn khác.
3. Hướng dẫn con cách đối phó
Khi con nhận ra dấu hiệu bạn độc hại, hãy dạy con các kỹ năng ứng phó:
Lắng nghe cảm xúc của bản thân: nhấn mạnh rằng cảm giác tồi tệ là dấu hiệu cảnh báo cần chú ý. Dạy con nói “không” với những yêu cầu vô lý. Cha mẹ có thể thực hành đóng vai (role-play) các tình huống khác nhau.
Giữ khoảng cách: giải thích rằng con không có trách nhiệm phải cứu vãn mọi mối quan hệ. Giảm dần thời gian ở bên người bạn đó. Khi phát hiện bạn có những tính xấu, nếu nhẹ nhàng có thể khuyên bạn, nhưng bạn lặp đi lặp lại nhiều lần con nên có khoảng cách với bạn không nên thân thiết.
Tìm kiếm sự giúp đỡ: khuyến khích con chia sẻ với cha mẹ, giáo viên hoặc người lớn đáng tin cậy khác. Trong những trường hợp xảy ra vấn đề với người bạn đó, ví dụ như bạn đặt điều vu khống, bôi nhọ, hạ bệ,… con cần chia sẻ với bố mẹ, thầy cô để được hướng dẫn giúp đỡ. Vì thầy cô là những người tri thức, kinh nghiệm trải qua nhiều thế hệ họ dễ dàng biết được câu chuyện thực sự và cho con những lời khuyên bổ ích.
Nói chuyện thẳng thắn (nếu an toàn): nếu phù hợp, dạy con cách bày tỏ cảm xúc của mình một cách bình tĩnh, ví dụ: “Mẹ dạy con nói: Con cảm thấy buồn khi bạn nói như vậy”. Hoặc thẳng thắn nói mình không thích bạn nói xấu người này người kia, hoặc nói xấu chính con,…
