Dị ứng đạm sữa bò (Cow’s Milk Protein Allergy – CMPA) có thể xảy ra ngay ở trẻ sơ sinh (0–28 ngày tuổi), mặc dù thường được phát hiện nhiều hơn trong giai đoạn nhũ nhi (vài tuần đến vài tháng tuổi), thường gặp ở trẻ có sử dụng sữa công thức. Trẻ sơ sinh bú mẹ hoàn toàn vẫn có thể xuất hiện triệu chứng do một lượng nhỏ protein sữa bò từ chế độ ăn của mẹ đi qua sữa mẹ.
Dị ứng đạm sữa bò ở trẻ sơ sinh có phổ biến không?
Dị ứng đạm sữa bò là dị ứng thực phẩm thường gặp nhất ở trẻ nhỏ, tỷ lệ thực sự ở trẻ sơ sinh những tuần đầu đời khá thấp do: hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn chưa phản ứng mạnh, sữa mẹ có tác dụng bảo vệ, triệu chứng có thể trùng lắp với các bệnh lý thường gặp khác ở trẻ sơ sinh (nôn trớ, khóc dạ đề, nhiễm trùng đường tiêu hóa,…). Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh rất non thì tỉ lệ này có thể cao hơn do hàng rào nhiêm mạc ruột chưa trưởng thành và dễ bị tổn thương do protein thực phẩm.
Các dấu hiệu lâm sàng gợi ý
Triệu chứng thường xuất hiện sau khi trẻ tiếp xúc với đạm sữa bò thông qua:
Sữa công thức có nguồn gốc từ sữa bò, sữa dê.
Sữa mẹ nếu mẹ sử dụng các sản phẩm từ sữa bò, sữa dê.
Các biểu hiện thường gặp
Triệu chứng tiêu hóa là nhóm triệu chứng thường gặp nhất: nôn trớ nhiều hay nôn trớ kéo dài, tiêu lỏng kéo dài, táo bón, bụng chướng, tiêu phân có nhầy máu, quấy khóc nhiều khi bú, chậm tăng cân,.. tuy nhiên các biểu hiện này cần phân biệt các bệnh lý thường gặp ở trẻ sơ sinh như nhiễm trùng huyêt sơ sinh, nhiễm trùng tiêu hóa, trào ngược dạ dày thực quản, hay các dị tật bẩm sinh của đường tiêu hóa.
Triệu chứng da: Chàm sữa (eczema) xuất hiện sớm, mề đay, ban đỏ tái diễn.
Triệu chứng hô hấp: Khò khè tái diễn.
Đối với trẻ non tháng: Đây là đối tượng đặc biệt. Biểu hiện dị ứng đạm sữa bò thường gặp như: trẻ tiêu phân có máu, nôn trớ, chướng bụng, tiêu lỏng hay tiêu phân nhày và có thể kèm theo các biểu hiện toàn thân khác. Các dấu hiệu này có thể trùng lắp với bệnh lý viêm ruột hoại tử (một bệnh lý cấp cứu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh), nhiễm trùng huyết sơ sinh, nhiễm trùng đường ruột.
Những dấu hiệu nghĩ nhiều đến dị ứng đạm bò
Đặc biệt lưu ý khi có một hoặc nhiều biểu hiện sau: Phân máu tái diễn ở trẻ vẫn khỏe mạnh. Chàm nặng khởi phát sớm. Nhiều cơ quan cùng bị ảnh hưởng (da + tiêu hóa). Triệu chứng xuất hiện sau khi bắt đầu sữa công thức hay mẹ dùng các thực phẩm có nguồn gốc từ bò (đối với trẻ bú mẹ hoàn hoàn). Có tiền sử gia đình dị ứng: Hen phế quản, viêm da cơ địa, viêm mũi dị ứng, viêm xoang, dị ứng thực phẩm.
Tuy nhiên, hiện chưa có xét nghiệm nào hay dấu hiệu đặc hiệu nào để chẩn đoán dị ứng đạm sữa bò cho trẻ sơ sinh. Do đó, đây là một chẩn đoán phân biệt hay sau khi loại trừ chẩn đoán các bệnh lý khác ở trẻ sơ sinh và trẻ cần được theo dõi sát các diễn tiến trong giai đoạn nhũ nhi.
Lời khuyên cho phụ huynh có bé bị dị ứng đạm sữa bò
Đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ có biểu hiện: Tiêu phân có máu, nôn trớ nhiều hay kéo dài, tăng cân kém, chàm sữa, mề đay sau bú, khò khè tái diễn, bất kỳ dấu hiệu khó thở nào.
Không nên tự chẩn đoán: Do nhiều triệu chứng của dị ứng đạm sữa bò giống với trào ngược dạ dày thực quản, colic (khóc dạ đề), nhiễm trùng đường tiêu hóa, bất dung nạp lactose, táo bón chức năng. Vì vậy, việc đổi sữa cho trẻ hoặc cho mẹ kiêng hoàn toàn sữa bò nên có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.
Chế độ dinh dưỡng cho mẹ và bé
Nếu trẻ bú mẹ hoàn toàn: Không nên tự ý ngừng cho bú và đến khám bác sĩ để có chế độ ăn phù hợp cho mẹ và cho kế hoạch theo dõi cho trẻ.
Nếu trẻ có dùng sữa công thức: Không tự ý đổi sữa dị ứng và phải đến khám bác sĩ để tư vấn loại sữa phù hợp cho trẻ và cho kế hoạch theo dõi cho trẻ.
Tái khám và theo dõi
Tất cả các trẻ có biểu hiện nghi ngờ dị ứng đạm sữa bò cần phải được tái khám và theo dõi các biểu hiện của trẻ trong giai đoạn nhũ nhi để có chế độ dinh dưỡng và theo dõi phát triển thể chất một cách hợp lý.
Nguồn Bệnh viện Nhi Đồng 2
