Điểm thi PTTH cũng vừa được công bố. Cùng thời điểm này, nhiều học sinh trong diễn đàn của hội phụ huynh du học sinh Hoa Kỳ đang được tư vấn hành trang chuẩn bị sang xứ cờ hoa. Một tương lai sáng lạn rộng mở trước mắt, kèm theo đó là những khó khăn lần đầu xuất hiện với các bạn trẻ khi vừa mới rời khỏi vòng tay gia đình.
Là một người cha đã đồng hành cùng hai cô con gái – một nửa thời gian ở Mỹ, một nửa ở Việt Nam – tôi xin phép được chia sẻ về vai trò của người đồng hành giáo dục trong loạt bài của mình với các chủ đề:
Người đồng hành – Họ là ai?
Tôi đã đồng hành cùng con cái ra sao?
Bạn đã sẵn sàng đi tìm người đồng hành cho con mình?
Người đồng hành – Họ là ai? Tôi đã đồng hành cùng con cái ra sao? Bạn đã sẵn sàng đi tìm người đồng hành cho con mình?Lưu ý rằng những bài viết này mang tính chia sẻ kinh nghiệm cá nhân, có gì viết nấy, không phải là một bài báo nghiên cứu mang tính định lượng hay phân tích. Rất mong quý phụ huynh đón nhận!
Bài 1: Người đồng hành trong giáo dục – Họ là ai?
Lâu nay có định nghĩa rằng:
“Người đồng hành là người đi cùng bạn trên một hành trình – về cuộc sống, nghề nghiệp, học tập hay tinh thần. Họ không nhất thiết phải là chuyên gia, không cần ‘giải quyết vấn đề’ hay ‘đưa lời khuyên’ mà họ chia sẻ, lắng nghe, ủng hộ và cùng trải nghiệm với bạn.”
Vì thế, khi được hỏi đến người đồng hành, chắc hẳn nhiều người sẽ nghĩ đến cha mẹ mình – những người hy sinh thầm lặng. Điều này đúng 99,99%. Tuy vậy, vẫn còn 0,01% những gia đình sau khi gửi con đi du học Mỹ đã rơi vào tình trạng “disconnected”, bị ngắt hết liên lạc với con cái. Mối quan hệ cha mẹ – con cái chuyển sang trạng thái khác sau 18 tuổi, cùng với giới hạn địa lý, chênh lệch múi giờ cũng là trở ngại không nhỏ.
Tôi cũng đã “dấn thân” vào nhiều lĩnh vực để trở thành người đồng hành cho nhiều đối tượng: lúc thì là SIBs coach dành cho một vài chủ doanh nghiệp tạo tác động xã hội ở Huế trong chương trình Isee Covid do chính phủ Canada hỗ trợ; lúc thì đồng hành cùng hàng trăm sinh viên các trường đại học trên địa bàn trong các chương trình thực chiến marketing, dự án du lịch hay công tác xã hội. Hiện nay, tôi cũng là người đồng hành cho hàng trăm gia đình có con theo học chương trình đào tạo của Hoa Kỳ với hình thức semi-homeschooling của Eureka America Academy Kids do tôi và bà xã tự thành lập và vận hành.
Kinh nghiệm kha khá ấy vậy mà chúng tôi chưa bao giờ thấy rằng đồng hành cùng con cái mình là điều dễ dàng. Bởi khi ở vai trò này, có lẽ tôi phải vận dụng chức năng của nhiều vị trí khác nhau mà mình từng kinh qua.
10–15 năm trước…
Các vị trí Counselor, Mentor, Coach, Advisor, Trainer, Consultant đã được nhiều người biết đến nhưng chưa thực sự đi vào cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là trong môi trường giáo dục phổ thông.
Việc có một “counselor” (cố vấn tâm lý học đường) ở các trường phổ thông vẫn là điều gì đó xa vời, chỉ xuất hiện ở một số trường quốc tế hay trường điểm quốc gia.
Việc có một “counselor” (cố vấn tâm lý học đường) ở các trường phổ thông vẫn là điều gì đó xa vời, chỉ xuất hiện ở một số trường quốc tế hay trường điểm quốc gia.
Một vận động viên thể thao chuyên nghiệp thường có thêm huấn luyện viên thể lực, HLV chính, chuyên gia tâm lý, bác sĩ riêng, thậm chí cả đầu bếp riêng đi kèm.
Vì vậy, nếu quý phụ huynh bắt chuyện và biết được rằng nhiều học sinh Mỹ vào được trường Ivy League (nhóm 8 trường đại học với lịch sử, danh tiếng và tiêu chuẩn tuyển sinh cực cao) đều có dăm bảy người đồng hành (tutor) thì cũng đừng quá bất ngờ. Hầu hết các em đều xuất phát từ gia đình có điều kiện đầu tư giáo dục và tốt nghiệp từ những trường danh tiếng này tương ứng với mức lương hậu hĩnh sau này.
Vì vậy, nếu quý phụ huynh bắt chuyện và biết được rằng nhiều học sinh Mỹ vào được trường Ivy League (nhóm 8 trường đại học với lịch sử, danh tiếng và tiêu chuẩn tuyển sinh cực cao) đều có dăm bảy người đồng hành (tutor) thì cũng đừng quá bất ngờ. Hầu hết các em đều xuất phát từ gia đình có điều kiện đầu tư giáo dục và tốt nghiệp từ những trường danh tiếng này tương ứng với mức lương hậu hĩnh sau này.
Con cái chúng tôi có người đồng hành từ khi nào?
Thực tế đáng buồn là cả hai cô con gái chúng tôi đều chỉ đi học mẫu giáo ở Việt Nam đúng một tuần, sau đó ở nhà luôn vì gặp vấn đề tâm lý. Thậm chí sau này lớn lên vẫn còn tình trạng này khi thay đổi môi trường giáo dục khi trở về Việt Nam. Đây là điều tôi từng viết trong bài “Chống ‘sốc đầu cấp’ kiểu Mỹ” https://tuoitre.vn/chong-soc-dau-cap-kieu-my-20250210075758118.htm
về những điều mà hệ thống giáo dục Hoa Kỳ đang áp dụng.
về những điều mà hệ thống giáo dục Hoa Kỳ đang áp dụng.
Chắc chắn trong những tháng ngày đầu tiên, nhiều phụ huynh cũng sẽ khá căng thẳng khi con gọi điện về với nhiều lý do: không khóc vì nhớ nhà thì cũng mếu máo vì ăn không hợp khẩu vị, chán nản vì tiếng Anh khác …tiếng Mỹ, hay cả việc quy đổi USD sang VND khiến ba mẹ “xót ruột”.
Người đồng hành đầu tiên
Khi gia đình sang Mỹ 15 năm trước, người đồng hành cùng con gái chúng tôi chính là những giáo viên, hiệu trưởng trường mẫu giáo https://tuoitre.vn/co-hieu-truong-trong-mat-con-gai-toi-583096.htm
Đặc biệt là khi họ biết chúng tôi sang học ngành giáo dục Hoa Kỳ, và con gái là học sinh Việt Nam duy nhất của trường thì càng trân quý hơn. Hay ngay cả người tài xế xe buýt người Mỹ gốc Mexico đưa đón cha con hàng ngày cũng đã trở thành người đồng hành khi ông luôn vui vẻ, linh động đón trả “sai trạm dừng” để giúp chúng tôi đỡ phải lội tuyết, dầm mưa đi từ bến xe xa nơi ở trọ.
Ngay cả khi chuyển sang nơi ở khác, khi chúng tôi bận đi công tác, cô hiệu trưởng còn vui vẻ đến đón cháu đi học xong gửi trả về nhà do người nhà không đi được xe ô tô. Họ cũng là người giúp đỡ cho chúng tôi cách nuôi dạy con kiểu Mỹ từ nhỏ.
Đặc biệt là khi họ biết chúng tôi sang học ngành giáo dục Hoa Kỳ, và con gái là học sinh Việt Nam duy nhất của trường thì càng trân quý hơn. Hay ngay cả người tài xế xe buýt người Mỹ gốc Mexico đưa đón cha con hàng ngày cũng đã trở thành người đồng hành khi ông luôn vui vẻ, linh động đón trả “sai trạm dừng” để giúp chúng tôi đỡ phải lội tuyết, dầm mưa đi từ bến xe xa nơi ở trọ.
Ngay cả khi chuyển sang nơi ở khác, khi chúng tôi bận đi công tác, cô hiệu trưởng còn vui vẻ đến đón cháu đi học xong gửi trả về nhà do người nhà không đi được xe ô tô. Họ cũng là người giúp đỡ cho chúng tôi cách nuôi dạy con kiểu Mỹ từ nhỏ.
Khi các con chúng tôi lớn hơn
Khi các cháu vào cấp 1 thì các giáo viên chủ nhiệm tiếp tục là những người đồng hành ở trường khi liên hệ với gia đình thường xuyên để có sự trao đổi liên tục. Do vậy mà chúng tôi đều có đủ Facebook của giáo viên từ mẫu giáo đến hết cấp 1 của các cháu dù vài lần chuyển trường.
Sau gần 10 năm quay lại, chúng tôi đến thăm nhiều giáo viên cũ mà mọi người lại có dịp ôn lại kỷ niệm xưa.
Con gái lớn lên cấp 3 thì những counselor đóng một vai trò rất quan trọng trong việc tìm hiểu khả năng của học sinh, cũng như đam mê của cháu để hỗ trợ lựa chọn các môn học, giới thiệu các trường đại học phù hợp. Việc công tác trong cùng lĩnh vực giáo dục nên các cuộc trao đổi khá cởi mở, thẳng thắn phân tích ưu nhược của con cái mình.
Sau gần 10 năm quay lại, chúng tôi đến thăm nhiều giáo viên cũ mà mọi người lại có dịp ôn lại kỷ niệm xưa.
Con gái lớn lên cấp 3 thì những counselor đóng một vai trò rất quan trọng trong việc tìm hiểu khả năng của học sinh, cũng như đam mê của cháu để hỗ trợ lựa chọn các môn học, giới thiệu các trường đại học phù hợp. Việc công tác trong cùng lĩnh vực giáo dục nên các cuộc trao đổi khá cởi mở, thẳng thắn phân tích ưu nhược của con cái mình.
Gần đây, trường con tôi từng có một nam sinh tự quyên s.i.n.h vì vấn đề tâm lý. Hệ thống xử lý sự cố được kích hoạt: email trấn an gửi đến phụ huynh, hiệu trưởng viết thư chia sẻ, chương trình tưởng niệm được lên kế hoạch, kỳ thi dời lui một tuần, hotline tư vấn tâm lý được mở rộng. Mỗi giáo viên trở thành một “cố vấn tâm lý” để học sinh vượt qua bất an. Sau khoảng một tháng, mọi việc dần ổn định.
Điều này khiến phụ huynh yên tâm hơn vì có cả một tập thể đồng hành, chứ không chỉ một người.
Tìm kiếm người đồng hành ở đâu?
Trước khi đến thành phố Lubbock (Texas) để “hộ tống” bà xã đến trường Texas Tech University, tôi không biết gì về nơi này ngoài việc đây là nơi có Vietnam Archive Center – nơi lưu giữ nhật ký liệt sĩ Đặng Thùy Trâm.
Tôi quyết định tự mày mò, làm website Welcometolubbock trên Weebly với ít thông tin dịch từ nguồn nước ngoài. Sau khi sang Mỹ, ổn định xong, tôi bắt đầu viết về thành phố này, về trường TTU trên Facebook và báo chí.
Hồi đó, ít sinh viên Việt Nam sang học cao học nên mọi người biết nhau cả. Nhờ website và các bài báo, nhiều bạn mới sang đã liên hệ tôi nhờ hỗ trợ. Vậy là tôi được làm “trưởng hội sinh viên VN cao học …tự phong” tại Lubbock với nhiệm vụ đưa đón các gia đình du học sinh mới sang (học bổng giữa 2 chính phủ cho phép mang gia đinh theo), tìm nơi cung cấp áo quần cũ, đồ garage sale cho các các bạn, lập đội bóng đá sinh viên VN và đến rước các chân gỗ mới sang chưa có ô tô để mang ra sân cho đủ đội hình thi đấu với hội sinh viên nước khác.
Thậm chí tôi còn là người chở một cặp vợ chồng trẻ mới sang học chương trình sau đại học đi…thử thai và cùng chia vui cùng các bạn khi nhận được kết quả 2 vạch sau thời gian dài mòn mỏi chờ đợi.
Đây là điều tôi luôn khuyên các bạn du học sinh cần chủ động kết nối sớm ngay từ khi có ý định đi du học chứ không phải chờ đến khi có visa. Cứ gọi là “mồm miệng” đỡ chân tay, nhất là bây giờ công nghệ phát triển không như thời trước, hồi mới sang tôi còn phải tìm cách hack wifi xài ké, chia tiền dùng wifi hay đi bộ từ phòng trọ ra nhà điều hành cách cả cây số để xài internet dây cáp cũ. Có lúc cuốc bộ giữa trời tháng 12 ra xem đội Việt Nam thi đấu, ngồi chờ Internet kết nối được bắt đầu trận đấu thì ở nhà các cầu thủ đã đi tắm rửa sau trận đấu chuẩn bị đi ngủ.
Sau khi đặt chân đến nước Mỹ, điểm thi SAT GRE, GMAT hay IELTS TOELF cao chót vót chỉ là những con số khô khốc, hoàn thành sứ mệnh của mình và được thay thế bằng những chỉ số khác trong đó có kỹ năng giao tiếp, sự linh hoạt trong ứng xử tình huống. Network được xây dựng nhanh hay chậm, phù hợp như thế nào, các giảng viên hỗ trợ con cái bạn bao nhiêu, hay thậm chí các bạn trẻ xây dựng mối quan hệ với bạn học, với bạn share phòng, cách lấy lòng giảng viên ra sao… cũng phải được luyện tập và lên kế hoạch trước.
Thậm chí tôi còn là người chở một cặp vợ chồng trẻ mới sang học chương trình sau đại học đi…thử thai và cùng chia vui cùng các bạn khi nhận được kết quả 2 vạch sau thời gian dài mòn mỏi chờ đợi.
Đây là điều tôi luôn khuyên các bạn du học sinh cần chủ động kết nối sớm ngay từ khi có ý định đi du học chứ không phải chờ đến khi có visa. Cứ gọi là “mồm miệng” đỡ chân tay, nhất là bây giờ công nghệ phát triển không như thời trước, hồi mới sang tôi còn phải tìm cách hack wifi xài ké, chia tiền dùng wifi hay đi bộ từ phòng trọ ra nhà điều hành cách cả cây số để xài internet dây cáp cũ. Có lúc cuốc bộ giữa trời tháng 12 ra xem đội Việt Nam thi đấu, ngồi chờ Internet kết nối được bắt đầu trận đấu thì ở nhà các cầu thủ đã đi tắm rửa sau trận đấu chuẩn bị đi ngủ.
Sau khi đặt chân đến nước Mỹ, điểm thi SAT GRE, GMAT hay IELTS TOELF cao chót vót chỉ là những con số khô khốc, hoàn thành sứ mệnh của mình và được thay thế bằng những chỉ số khác trong đó có kỹ năng giao tiếp, sự linh hoạt trong ứng xử tình huống. Network được xây dựng nhanh hay chậm, phù hợp như thế nào, các giảng viên hỗ trợ con cái bạn bao nhiêu, hay thậm chí các bạn trẻ xây dựng mối quan hệ với bạn học, với bạn share phòng, cách lấy lòng giảng viên ra sao… cũng phải được luyện tập và lên kế hoạch trước.
Học phí cũng sẽ bao gồm cả việc chi trả cho councelor cũng như nếu bị stress thì dịch vụ y tế của trường cũng hỗ trợ các sinh viên những bác sĩ điều trị tâm lý, một số thuốc điều hòa thần kinh… đây là các dịch vụ mà sinh viên mới sang cần biết và …tận dụng tối đa khi cần đến thay vì e ngại do ở Việt Nam ít có thông tin về những người đồng hành này.
Tóm tắt
Tóm tắtDù học ngành gì, tính cách ra sao, xuất phát điểm thế nào, việc tìm kiếm người đồng hành trong con đường học tập luôn rất quan trọng – nhất là với các bạn mới sang Mỹ.
Phan Quốc Vinh/Hội cha mẹ du học sinh VN tại Mỹ
