Thú cưng mang lại niềm vui và lợi ích tinh thần to lớn cho chúng ta. Tuy nhiên, chó, mèo và các vật nuôi khác cũng có thể mang theo mầm bệnh nguy hiểm. Dưới góc độ y tế, những căn bệnh này được gọi là bệnh lây truyền từ động vật sang người. Việc hiểu rõ các nguy cơ này không phải để xa lánh thú cưng, mà để chúng ta có biện pháp bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình và vật nuôi.
1. Nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột (Salmonella và Campylobacter)
Nhiều người lầm tưởng Salmonella chỉ xuất hiện trong thực phẩm hỏng, nhưng thực tế thú cưng là một nguồn lây nhiễm đáng kể. Các loài bò sát (như rùa, thằn lằn), gia cầm và cả chó mèo đều có thể mang vi khuẩn Salmonella và Campylobacter trong đường tiêu hóa của chúng.
Thú cưng nhiễm bệnh có thể trông hoàn toàn khỏe mạnh và không có triệu chứng, nhưng vi khuẩn vẫn tồn tại trong phân của chúng. Con người bị lây nhiễm chủ yếu qua đường tay – miệng sau khi tiếp xúc với phân vật nuôi, dọn dẹp chuồng trại hoặc chạm vào các bề mặt bị ô nhiễm mà không rửa tay kỹ. Triệu chứng thường gặp ở người bao gồm tiêu chảy, sốt và đau quặn bụng.
2. Các bệnh do ký sinh trùng (Giun đũa, Giun móc và Sán dây)
Ký sinh trùng đường ruột là một trong những vấn đề phổ biến nhất ở chó mèo và dễ dàng lây sang người.
Giun đũa (Roundworms) thường lây lan qua đất hoặc cát bị ô nhiễm trứng giun từ phân thú cưng. Trẻ em chơi đùa trên nền đất bẩn rồi đưa tay lên miệng là đối tượng có nguy cơ cao nhất. Khi vào cơ thể người, ấu trùng giun có thể di chuyển đến các cơ quan khác nhau, bao gồm cả mắt (gây tổn thương thị giác).
Giun móc (Hookworms) cũng lây qua tiếp xúc với đất bị ô nhiễm. Tuy nhiên, ấu trùng giun móc có khả năng xâm nhập trực tiếp qua da, thường là qua bàn chân trần khi đi trên đất, gây ra tình trạng viêm da hoặc ngứa dữ dội tại vị trí xâm nhập.
Ngoài ra, con người (đặc biệt là trẻ em) có thể nhiễm Sán dây (Tapeworms) nếu vô tình nuốt phải bọ chét nhiễm ấu trùng sán từ chó hoặc mèo.
3. Bệnh dại
Đây là căn bệnh nguy hiểm nhất trong danh sách các bệnh lây từ động vật, với tỷ lệ tử vong gần như 100% nếu không được can thiệp kịp thời trước khi phát bệnh. Virus dại lây truyền chủ yếu qua vết cắn của động vật bị nhiễm bệnh. Dù chó là nguồn lây phổ biến nhất, nhưng mèo và một số động vật khác như chồn cũng có khả năng truyền bệnh. Việc tiêm phòng vắc-xin dại định kỳ cho thú cưng là biện pháp phòng ngừa bắt buộc và hiệu quả nhất hiện nay.
4. Bệnh mèo cào
Đúng như tên gọi, bệnh này lây truyền chủ yếu qua vết cào hoặc cắn của mèo, đặc biệt là mèo con. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Bartonella henselae. Khi mèo nhiễm bọ chét mang vi khuẩn này, chúng sẽ gãi và làm móng vuốt dính vi khuẩn, hoặc vi khuẩn có trong nước bọt của mèo sẽ xâm nhập vào vết thương hở của người.
Triệu chứng điển hình ở người bao gồm sưng hạch bạch huyết gần vị trí bị cào, sốt, đau đầu và mệt mỏi. Ở những người có hệ miễn dịch suy yếu, bệnh có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng hơn.
5. Bệnh nấm da (Hắc lào)
Mặc dù tên tiếng Anh là “Ringworm” (giun vòng), nhưng bệnh này thực chất do một loại nấm gây ra, không phải do giun. Bệnh biểu hiện bằng các vết ban đỏ hình tròn, ngứa ngáy trên da người. Nấm da rất dễ lây lan qua việc tiếp xúc trực tiếp với lông thú cưng bị nhiễm bệnh hoặc chạm vào chăn đệm, dụng cụ chải lông của chúng. Bào tử nấm có thể tồn tại trong môi trường sống nhiều tháng, khiến việc loại bỏ nguồn bệnh trở nên khó khăn nếu không vệ sinh môi trường kỹ lưỡng.
6. Bệnh Toxoplasma (Toxoplasmosis)
Đây là một trong những mối nguy cơ hàng đầu đối với phụ nữ mang thai. Ký sinh trùng Toxoplasma gondi có thể tồn tại trong phân mèo. Hầu hết người khỏe mạnh nhiễm bệnh sẽ không có triệu chứng rõ rệt, hoặc chỉ cảm thấy giống như bị cúm nhẹ.
Tuy nhiên, nếu phụ nữ mang thai nhiễm Toxoplasma lần đầu tiên trong thai kỳ, ký sinh trùng có thể truyền sang thai nhi và gây ra các dị tật bẩm sinh nghiêm trọng. Do đó, các chuyên gia y tế luôn khuyến cáo phụ nữ mang thai không nên trực tiếp dọn dẹp khay vệ sinh của mèo.
Lời khuyên từ Viện Y học Ứng dụng Việt Nam
Bạn không cần phải từ bỏ việc nuôi thú cưng vì những nguy cơ trên. Đa số các bệnh này đều có thể phòng ngừa hiệu quả bằng các biện pháp vệ sinh đơn giản:
Rửa tay thường xuyên: Luôn rửa tay bằng xà phòng sau khi chơi với thú cưng, dọn dẹp chất thải hoặc xử lý thức ăn cho chúng.
Thăm khám thú y định kỳ: Đảm bảo thú cưng được tiêm phòng đầy đủ (đặc biệt là bệnh dại) và tẩy giun sán theo lịch hẹn.
Vệ sinh môi trường sống: Dọn dẹp phân thú cưng ngay lập tức và xử lý đúng quy định. Giữ khay vệ sinh của mèo sạch sẽ hàng ngày.
Hạn chế tiếp xúc với yếu tố nguy cơ: Tránh để thú cưng liếm lên mặt hoặc vết thương hở. Không nên chơi đùa quá mạnh bạo để tránh bị cào, cắn.
Nguồn Viện Y học ứng dụng Việt Nam
