Bạn sẽ không biết được trước điều gì sẽ xảy ra với con mình, nhất là những điều không thể kiểm soát như: con có thể bị lạc đường, bị lạc trong rừng, ở nhà một mình, hay cả tương lai trẻ đi du học hoặc học xa nhà,…. Vì thể cần phải trang bị cho trẻ những kỹ năng cần thiết để trẻ mạnh mẽ vượt qua mọi hoàn cảnh.
Để dạy trẻ kỹ năng sinh tồn, hãy dạy trẻ giữ bình tĩnh, cách xử lý các tình huống khẩn cấp như bị lạc, bị đuối nước hoặc bị thương. Ngoài ra, cha mẹ nên dạy trẻ các kỹ năng thực tế như cách tìm nơi trú ẩn, phát tín hiệu cầu cứu, nấu ăn cơ bản, sử dụng bản đồ, sơ cứu ban đầu và cách tự vệ.
Kỹ năng tâm lý và ứng phó với tình huống khẩn cấp
Giữ bình tĩnh: dạy trẻ đặt tay lên bụng và hít một hơi thật sâu bằng mũi, giữ vài giây rồi thở ra từ từ bằng miệng. Luyện tập bài tập này thường xuyên trong các tình huống bình thường để trẻ quen thuộc và có thể áp dụng khi cần thiết. Dạy trẻ tự nhủ với bản thân “Mình sẽ ổn thôi” hoặc “Mình cần bình tĩnh để tìm sự giúp đỡ”.
Ứng phó với tình huống khẩn cấp: giúp trẻ nhận biết và học cách đối phó với các tình huống nguy hiểm như động vật hoang dã, hoặc khi đi lạc. Cùng trẻ thảo luận về các tình huống có thể xảy ra như hỏa hoạn, động đất, bị lạc, hoặc gặp người lạ nguy hiểm. Sử dụng ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi để giải thích sự nguy hiểm tiềm tàng và tại sao cần phải hành động nhanh chóng nhưng bình tĩnh. Dạy trẻ biết khi nào là tình huống thực sự nguy hiểm cần hành động, và khi nào chỉ là cảm giác lo lắng thông thường có thể kiểm soát được.
Nếu hỏa hoạn: nằm xuống và lăn (Stop, Drop, and Roll): Dạy trẻ kỹ năng này nếu quần áo bị bén lửa. Khói thường bay lên cao, dạy trẻ di chuyển bằng cách bò hoặc cúi thấp để tránh hít phải khói độc. Dạy trẻ dùng mu bàn tay chạm vào cửa trước khi mở. Nếu cửa nóng, có nghĩa là lửa đang ở phía bên kia và cần tìm lối thoát khác. Cả gia đình nên thống nhất một điểm hẹn an toàn ngoài trời sau khi thoát ra khỏi nhà.
Nếu bị lạc đường: dạy trẻ tìm đến các nhân viên an ninh, cảnh sát, hoặc người mẹ/bố có con nhỏ để nhờ giúp đỡ. Nếu ở nơi đông người, dặn trẻ đứng yên một chỗ và không đi lang thang tìm cha mẹ để người lớn dễ tìm thấy. Dạy trẻ thuộc lòng họ tên đầy đủ, tên cha mẹ, số điện thoại và địa chỉ nhà.
Trong trường hợp gặp người lạ nguy hiểm: dạy trẻ hét thật to “Đây không phải bố/mẹ cháu!” hoặc “Cứu cháu với!” để gây sự chú ý. Chạy vào cửa hàng, nhà dân, hoặc nơi đông người. Cấm trẻ nhận quà, bánh kẹo hoặc đi theo người lạ dưới bất kỳ hình thức nào.
Kỹ năng thực tế
Ở nơi hoang dã: khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời như cắm trại để học cách tìm nơi trú ẩn, tạo lửa, tìm nguồn nước và thức ăn. Trong mỗi công đoạn thì hướng dẫn trẻ cụ thể như leo đồi, những cây, hoa, trái trong rừng có thể ăn được, học cách cắm trại, bung lều, nhóm lửa,….
Sơ cứu: dạy trẻ các kỹ năng sơ cứu cơ bản như cách cầm máu khi bị chảy máu cam hoặc xử lý các vết thương nhỏ. Hoặc dạy trẻ cả cách cố định chân, tay nếu bị gãy.
Định hướng và bản đồ: dạy trẻ cách xem bản đồ và sử dụng la bàn để xác định phương hướng.
An toàn dưới nước: dạy trẻ cách nhận biết và đối phó với tình huống đuối nước, bao gồm các động tác sinh tồn để tiết kiệm năng lượng. Đặc biệt, hãy trang bị cho trẻ kỹ năng bơi lội.
Tự vệ: dạy trẻ các biện pháp tự vệ cơ bản để phòng tránh nguy hiểm. Việc dạy trẻ cách tự vệ không chỉ bao gồm các kỹ thuật vật lý mà quan trọng hơn là trang bị cho trẻ kỹ năng nhận biết nguy hiểm, sự tự tin và khả năng phản ứng nhanh trong các tình huống đe dọa. Quy tắc “Không, Đi, Kêu”: Trẻ được dạy nói “Không” một cách dứt khoát, bỏ chạy khỏi tình huống nguy hiểm và tìm sự giúp đỡ từ người lớn đáng tin cậy. Quy tắc không nói chuyện, không nhận đồ vật, và không đi theo người lạ dưới bất kỳ hình thức nào, ngay cả khi người đó nói quen biết cha mẹ, cần được nhấn mạnh. Trẻ được dạy về các vùng riêng tư trên cơ thể và không ai được phép chạm vào mà không có sự đồng ý của trẻ (trừ bác sĩ hoặc cha mẹ khi vệ sinh cá nhân). Trẻ được dạy biết nói “không” và báo ngay cho cha mẹ nếu có ai đó cố tình chạm vào các vùng này. Trẻ được dạy giữ khoảng cách nhất định với người lạ và không cho phép họ tiến lại quá gần một cách bất ngờ.
Nấu ăn: Hướng dẫn trẻ cách nấu những món ăn đơn giản và an toàn như: luộc, xào, chiên rán.
Quản lý đồ đạc: Dạy trẻ cách lựa chọn trang phục phù hợp với từng môi trường và tình huống.
Cách thực hành hiệu quả
Thực hành thường xuyên: Thực hành các kỹ năng sinh tồn đều đặn thông qua các hoạt động dã ngoại, các trò chơi nhập vai hoặc xem các chương trình về sinh tồn.
Giải thích và làm mẫu: Giải thích rõ ràng các quy tắc và nguyên tắc an toàn, đồng thời làm mẫu cho trẻ xem.
Tích hợp vào cuộc sống hàng ngày: Giúp trẻ nhận biết các loại thực phẩm, động vật, cây cối trong cuộc sống hàng ngày để xây dựng kiến thức nền tảng vững chắc.
Khuyến khích và động viên: Tạo cho trẻ sự tự tin và khả năng giải quyết vấn đề của bản thân thông qua việc động viên và khen ngợi khi trẻ thực hiện tốt.
