Sáng nay một nữ TS-BS tim mạch của một bệnh viện lớn ở Hà Nội nhắn tin nhờ tôi gặp cậu con trai mới tốt nghiệp đại học để tư vấn giúp con cách phát triển sự nghiệp tương lai. Chàng trai trẻ có cặp mắt sáng giàu hoài bão và tràn đầy năng lượng tới gặp tôi hăm hở kể về những mong ước và dự định của mình. Thật vui khi thấy những thanh niên biết chủ động quản trị cuộc đời của mình như vậy.
Cậu làm tôi liên tưởng tới Brooklyn Beckham – cậu cả nhà David và Victoria – đang khiến dư luận dậy sóng vì tố bố mẹ kiểm soát cuộc sống của mình quá ngặt nghèo. Thú thực, cách đây ít hôm, khi chưa có bức tâm thư dài 6 trang của cậu, tôi không có thiện cảm về cậu. Tôi thầm coi cậu là đứa trẻ “phá gia chi tử”, không tài năng như bố mẹ, nên có hành vi hỗn xược.
Nhưng sau khi đọc xong bức thư của Brooklyn, tôi không còn thấy một “nghệ sĩ nổi loạn” hay một “đứa trẻ hư”. Tôi chỉ thấy một người đàn ông ngoài 20 đang cố gắng vùng vẫy để được thở, được thoát khỏi cái lồng vàng, để được là chính mình.
Đa phần chúng ta đều cho rằng Brooklyn “sướng quá hóa rồ”, sinh ra ở vạch đích mồm ngậm thìa vàng không biết đón nhận, mà còn than vãn. Nhưng không phải ai cũng thấm một điều rất giản dị: cái lồng bằng vàng thì nó vẫn là cái lồng. Đôi khi, tài sản thừa kế lớn nhất mà cha mẹ có thể trao cho con cái không phải là tiền bạc hay danh tiếng, mà là quyền được sai, được thử, được vấp ngã mà không bị phán xét. Tiếc thay, với những gia đình quá thành đạt, cái quyền đó lại thường bị tước đi đầu tiên.
Nhìn “Brand Beckham”, tôi lại nghĩ đến rất nhiều “gia đình kiểu mẫu” ở châu Á, trong đó có Việt Nam. Truyền thống “cha truyền con nối”, “vẻ vang dòng họ” vốn xuất phát từ mong muốn điều tốt đẹp, nhưng không ít lần lại trở thành một áp lực khủng khiếp. Người cha thành đạt muốn con phải nối nghiệp, phải làm giám đốc. Người mẹ cầu toàn muốn con phải luôn long lanh, không tì vết, kể cả trên mạng xã hội. Chúng ta nhân danh tình yêu để kiểm soát, rồi quên mất rằng mỗi đứa trẻ là một bản thể riêng, không phải “bản nâng cấp” hay công cụ để sửa chữa những giấc mơ dang dở của cha mẹ.
Thử đặt mình vào vị trí Brooklyn. Khi cha là huyền thoại bóng đá, mẹ là biểu tượng thời trang toàn cầu, thì dù bạn có cố gắng đến đâu, trong mắt thế gian, bạn vẫn chỉ là “con của họ”. Thành công thì người ta bảo nhờ gốc gác. Thất bại thì bị quy kết là phá gia chi tử. Ở Việt Nam hôm nay, không thiếu những “cậu ấm cô chiêu” sống trong trầm cảm, loay hoay mãi không vượt qua được cái bóng quá lớn của phụ huynh. Có khi, nỗi đau khổ nhất của đời người không phải là nghèo khó, mà là sự vô định về giá trị bản thân khi sống trong hào quang mượn tạm.
Tôi không trách Brooklyn, nhưng cũng không nỡ trách David hay Victoria. Làm cha mẹ, ai chẳng muốn con mình tốt nhất, an toàn nhất, thành công nhất, nhất là khi họ đã trải qua bao “trầy vi tróc vẩy” và nhiều lần phải trả giá. Chắc họ chỉ mong muốn Brooklyn tránh được những vết xe đổ nào đó mà họ đã từng lâm vào trên đường đời. Họ làm thế vì tình yêu. Chỉ có điều, ranh giới giữa yêu thương và kiểm soát mong manh hơn chúng ta tưởng.
Có vài câu nghĩ đi nghĩ lại vẫn thấy đúng, có thể khiến nhiều người trong chúng ta giật mình:
– Đừng ép con phải xây tiếp tòa tháp của bạn, hãy cho chúng viên gạch đầu tiên để xây ngôi nhà của chính mình.
– Hào quang của cha mẹ quá chói sáng đôi khi lại khiến con cái mù lòa về con đường phía trước.
– Thành công thực sự của một người cha không phải là tạo ra một bản sao hoàn hảo, mà là nuôi dưỡng được một linh hồn tự do.
– Mâm cao cỗ đầy mà thiếu đi sự thấu hiểu, thì đó cũng chỉ là bữa tiệc của những người lạ có cùng huyết thống.
Nhìn câu chuyện của Brooklyn, tôi coi đó như một lời nhắc nhở cho chính thế hệ mình. Chúng ta đã dành cả đời để kiếm tiền, gây dựng danh tiếng, nhưng xin đừng biến những điều ấy thành sợi dây siết chặt lấy cổ con cái. Hãy để con được “thất bại một cách huy hoàng” còn hơn “thành công trong sự ép buộc”. Suy cho cùng, đỉnh cao của giáo dục không phải là kiểm soát, mà là biết buông tay đúng lúc. Nếu được “thất bại”, những chàng trai, cô gái mới bước vào đời, sẽ hiểu cha mẹ hơn.
Với cậu con trai của nữ bác sĩ, tôi nói: “Con về nói với mẹ cho phép con được theo đuổi đam mê của mình trong 3-5 năm tới và được phép sai lầm, được phép thất bại. Nhưng bác tin là với cách tiếp cận giàu nhiệt huyết mà con nói với bác hôm nay, con sẽ thành công”.
Nguồn Vũ Mạnh Cường
