Nhi Lê – Chuyên gia tâm lý dạy con tự lập trong mọi hoàn cảnh

Nhi Lê là doanh nhân, chuyên gia tâm lý, nhà sáng tạo nội dung trên YouTube, phát sóng podcast trên Spotify chia sẻ kiến thức về tâm lý học ứng dụng trong nuôi dạy con và chữa lành tinh thần cho thế hệ genZ. Một người mẹ đơn thân, chị không chỉ đi qua những biến cố cá nhân, mà còn dùng chính những trải nghiệm và tư duy “hay ho” của chính bản thân mình để con được trải nghiệm, được lớn lên đủ đầy, bản lĩnh và tự lập.

Khi mới bắt đầu chia sẻ chính câu chuyện của mình, Chuyên gia tâm lý Nhi Lê khẳng định “không có người phụ nữ nào chọn làm mẹ đơn thân. Để có được như ngày hôm nay, ít ai biết Nhi Lê cũng là mẹ đơn thân, đã từng bước gượng dậy từ biến cố hôn nhân đầy đau đớn và xáo trộn. Trên hành trình ấy, chị không chỉ phải học cách bắt đầu lại cuộc sống một mình mà còn phải vững vàng nuôi con giữa vô vàn áp lực tinh thần. Trong khi chính bản thân vẫn đang tìm cách hàn gắn những vết thương lòng sâu kín.

Từ góc độ chuyên môn tâm lý, Nhi Lê phân tích rằng, trong DNA của người phụ nữ tồn tại một yếu tố sinh học đặc trưng gọi là năng lực nurturing (nuôi dưỡng và chăm sóc). Năng lực này có thiên hướng khiến phụ nữ luôn mong muốn bao bọc và gìn giữ các mối quan hệ xung quanh. Chính vì thế, việc chủ động rời khỏi một mối quan hệ, đặc biệt là khi đã có con, không bao giờ là một lựa chọn dễ dàng, mà là một quyết định vô cùng đau đớn.

Theo các nghiên cứu tâm lý, kết hôn và ly hôn là một trong những sang chấn tâm lý mạnh nhất mà một con người có thể trải qua, ở cả nam giới và nữ giới. Đối với nhiều phụ nữ, nỗi đau sau ly hôn thậm chí được đánh giá có mức độ chấn thương tâm lý tương đương với việc mất đi một người thân. Tuy nhiên, điều đáng buồn là nỗi đau này thường bị đánh giá thấp bởi chính cộng đồng xung quanh, nơi những định kiến cũ kỹ vẫn tồn tại dai dẳng.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà internet, mạng xã hội và vô vàn áp lực vô hình đang tác động sâu sắc tới sức khỏe tinh thần con người. Làm mẹ, đặc biệt là trong vai trò mẹ đơn thân, không chỉ là một trách nhiệm lớn lao, mà còn là một trải nghiệm tinh thần khắc nghiệt mà không phải ai cũng đủ sức thấu cảm. Điều đáng chú ý là chính từ giai đoạn ấy, khi vừa ly hôn, Nhi Lê bắt đầu hành trình học và thực hành tâm lý học. Một lựa chọn tưởng chừng là bước đệm chữa lành, lại mở ra nhiều nhận thức sâu sắc hơn cả. Bởi, hiểu lý thuyết là một chuyện, áp dụng được vào chính bản thân và vào mối quan hệ cha mẹ – con cái lại là một hành trình khác hẳn.

Khó khăn đặc biệt trên hành trình làm mẹ của Nhi Lê khi con bước vào giai đoạn 4 đến 5 tuổi. Ở độ tuổi mà trẻ bắt đầu biết so sánh, đặt câu hỏi và dần hình thành nhận thức đầu tiên về cấu trúc gia đình. Những câu hỏi như: “Tại sao bạn có bố đưa đón mà con thì không ?, Vì sao con chỉ có mẹ?” bắt đầu xuất hiện giữa các cuộc nói chuyện của hai mẹ con. Nếu như nhiều gia đình lựa chọn “nói dối” hoặc “lảng tránh sự thật” để tránh làm tổn thương con, thì Nhi Lê lại có cách để con đối diện với sự thật.

Tôn chỉ của chị là luôn trung thực với con trẻ, không mơ hồ, không tô hồng với những câu nói như “lớn lên đi rồi con sẽ hiểu”, “tội nghiệp con quá”, hay “con thật đáng thương”. Bởi theo chị, não bộ trẻ em có khả năng phục hồi cảm xúc (resilience) vượt trội hơn người lớn. Điều trẻ cần không phải là sự né tránh, mà là sự thành thật được trao đi một cách tử tế, đầy yêu thương và tôn trọng.

Để bé Ava (hiện tại 9 tuổi) không cảm thấy thiếu hụt hay mặc cảm khi sống trong một gia đình không đủ đầy hình mẫu, Nhi Lê sử dụng mô hình đơn giản nhưng hiệu quả: tam giác gia đình gồm Bố – Mẹ – Con. Trong đó, tình yêu của mẹ dành cho con là một khía cạnh độc lập, không phụ thuộc và cũng không bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ giữa bố và mẹ. Việc lặp đi lặp lại mô hình này trong cách giao tiếp và ứng xử hàng ngày giúp trẻ xây dựng lại cảm giác an toàn và hình thành một nhận thức lành mạnh về giá trị bản thân.

Phương pháp này giúp trẻ ứng xử với câu hỏi “Bố bạn đâu rồi?”, con có thể trả lời một cách bình thản, đầy tự tin: “Từ nhỏ đến lớn mình ở với mẹ, điều đó hoàn toàn bình thường”. Không chỉ vậy, con còn tự hình thành cơ chế phản hồi tích cực, sẵn sàng phản biện một cách chín chắn: “Có những bạn không còn cha mẹ, sống cùng ông bà, và vẫn lớn lên thành công. Vậy việc không sống cùng cả bố lẫn mẹ có thực sự là trở ngại lớn?” Để một đứa trẻ có thể tự tin và phát triển lành mạnh, người mẹ cần đủ bình tĩnh, thấu hiểu và sẵn sàng đồng hành, giúp con vượt qua những giai đoạn nhạy cảm trong hành trình trưởng thành.”

Không chỉ áp dụng mô hình này trong chính gia đình mình, chị còn mang những nguyên lý đó đến các chương trình thiện nguyện tại các cơ sở giáo dưỡng, nơi chị trực tiếp làm việc với các trẻ vị thành niên đang trong quá trình phục hồi. Tại đây, chị trò chuyện với các em về quản trị cảm xúc, về việc dám nói thật, dám đau và dám thay đổi những điều tưởng chừng đơn giản nhưng lại là nền móng quan trọng để giúp trẻ tái kết nối với bản thân và xã hội.

“Một đứa trẻ không nhất thiết phải sống trong một gia đình đủ đầy để lớn lên mạnh mẽ. Điều chúng cần là một người lớn đủ vững vàng để đồng hành và thật sự lắng nghe.” – chị nhấn mạnh.

Là một người mẹ đồng thời là một chuyên gia tâm lý, Nhi Lê không giấu kỳ vọng của mình: “Mình mong những người mẹ Việt có thể mở lòng. Tình mẫu tử rất thiêng liêng, nhưng yêu con không chỉ là bản năng mà cần cả kiến thức và kỹ năng để đối diện với cảm xúc của con, giúp con lớn lên không mặc cảm.”

Từ nền tảng tâm lý học, Nhi Lê đặc biệt tin vào tác động của môi trường đến sự phát triển con người. Các nhà khoa học đã chứng minh: một người chỉ có thể phát triển khi được đặt vào đúng môi trường. Vì vậy, thay vì cố gắng trở thành một “người huấn luyện” trong mắt con, chị chọn đặt con vào môi trường phù hợp, nơi những ảnh hưởng tích cực có thể “lây lan” một cách tự nhiên.

Ví dụ, chị đầu tư cho Ava học tại một trường võ thuật hàng đầu Singapore, nơi học phí không rẻ, nhưng có một điều quan trọng hơn tiền: hệ sinh thái phụ huynh. Chị lý giải: “Mình chọn môi trường mà phụ huynh là yếu tố quyết định, không phải bạn bè của con. Con được học cùng những đứa trẻ có bố mẹ là doanh nhân, quản lý, nhà lãnh đạo… Những đứa trẻ ấy sẽ nói chuyện và có cách tư duy khác được giáo dục từ những bố mẹ giỏi giang. Dần dần, thông qua giao tiếp với bạn bè và phụ huynh của các bạn, con mình sẽ học hỏi được nhiều thứ, ví dụ như cách tôn trọng chính mẹ mình.”

Từ mẫu giáo cho đến hiện tại, Ava luôn được tiếp cận với những “tầng tư duy đồng điệu”, lớn lên trong không gian có sự hiện diện vô hình nhưng mạnh mẽ của các hình mẫu tích cực. Nhi Lê tin rằng: “Tell me your friends, and I will tell you your future.” (“Kể cho tôi về bạn của bạn. Tôi sẽ nói cho bạn nghe về tương lai của bạn”)

Cái khó nhất, theo Nhi Lê, không chỉ là tạo dựng một môi trường “lây nhiễm lành mạnh” cho con, nơi con được tiếp xúc với những người bạn và phụ huynh có cùng hệ giá trị mà còn là giúp con phát triển một tư duy bao dung và chấp nhận được sự đa dạng của thế giới ngoài kia. Chị không chỉ dạy con cách sống tử tế, mà còn dạy con hiểu rằng: trong thế giới rộng lớn này, sẽ có người lựa chọn sống đẹp, và cũng có người chưa sẵn sàng cho điều đó. Quan trọng không phải là thay đổi tất cả, mà là học cách chấp nhận sự đa dạng ấy như một phần tự nhiên của cuộc sống mà vẫn giữ được lòng tin vào giá trị sống của chính mình.

Một đứa trẻ không thể tự tin nếu không có không gian để thử, để sai. Nhi Lê, từ góc nhìn của một người mẹ và một chuyên gia tâm lý, không dạy con bằng nỗi sợ, mà bằng trải nghiệm thực tế. Chị chia nhỏ từng kỹ năng thành các bước cụ thể, vừa đủ thách thức, vừa đủ an toàn. Bé Ava, con gái chị bắt đầu làm quen với việc tự lập từ khi mới 7 tuổi. Bé tự sử dụng phương tiện công cộng, tự chi trả khi ở nơi đông người, biết cách tìm đường về nhà nếu chẳng may bị lạc. Điều đó không đến từ một ngày, mà là kết quả của quá trình con được “huấn luyện” một cách tâm lý và có chiến lược.

Nhi Lê cũng đưa ra ví dụ từ những hoạt động quen thuộc có tính lặp đi lặp lại như mua sữa chua: Ngày 1: Mẹ và bé cùng đi siêu thị gần nhà, nơi bán món Ava yêu thích. Mọi bước đều được thực hiện trước mặt con: chọn hàng, xếp lên quầy, thanh toán. Kết thúc, mẹ hỏi nhẹ nhàng: “Ngày mai con có nghĩ mình sẽ tự làm được không?”. Ngày 2 – 3: Bé được trao quyền thực hiện một phần công việc: tự lấy sữa chua, tự nhấn máy tính tiền, mẹ chỉ quẹt thẻ ở bước cuối. Ngày 4 trở đi: Bé thử thanh toán bằng tiền mặt, sau đó một mình đi siêu thị mà không có mẹ đi cùng, mẹ chỉ là người đứng đợi con.

Cách tiếp cận ấy không chỉ xây dựng kỹ năng, mà còn củng cố sự tin tưởng nội tại, một điều mà Nhi Lê luôn nhấn mạnh: “Nếu bạn muốn một đứa trẻ làm được điều gì đó, hãy làm trước mặt nó, cho nó làm trước mặt bạn, và khi bạn tin là nó đã làm được rồi, hãy thả nó đi.”. Thông qua việc tạo ra các bước đi nhỏ, có tính lặp lại và nâng cấp dần, cha mẹ không chỉ huấn luyện kỹ năng, mà còn huấn luyện cả lòng tin, để rồi một ngày, con thực sự bước ra thế giới với sự sẵn sàng đến từ bên trong.

Mặt khác, Nhi Lê chia sẻ rằng: trẻ con học bằng quan sát và thực hành, không phải bằng lý thuyết hay răn đe. Bởi vậy trong quá trình nuôi dạy con, chị không giấu đi lỗi sai mà ngược lại. Chị bình thường hóa việc sai như một phần tất yếu trong hành trình trưởng thành.“Nếu cha mẹ dạy con bằng nỗi sợ, cả đời đứa trẻ sẽ chỉ biết sợ. Nếu dạy bằng trải nghiệm, những từ như ‘sai’, ‘fail’ trở thành điều rất bình thường, chẳng có gì phải xấu hổ cả.” Nhi Lê bày tỏ.

Đó cũng là nguyên tắc chị áp dụng khi con mắc lỗi: Nếu con làm sai điều gì mà mẹ chưa từng dạy, thì đó là lỗi của mẹ; Nếu mẹ đã dạy, mà con vẫn làm sai, thì có thể con chưa được tập luyện đủ nhiều. Vì thế, mỗi lần con sai, chị không phán xét, mà chỉ hỏi: “Điều này con đã tập luyện được bao nhiêu giờ?” Hay: “Mình đã tạo ra một môi trường tập luyện đầy đủ cho con chưa?”

Khái niệm “sai là bình thường” còn được duy trì trong những tình huống rất đời thường. Ví dụ, khi bé Ava chỉnh lỗi tiếng Anh trong tin nhắn của mẹ, phản ứng của Nhi Lê không phải là tự ái hay “lên lớp”, mà chị sẽ phản hồi với bé một cách rất nhẹ nhàng: “Mẹ xin lỗi nhé, mẹ không hoàn hảo. Cảm ơn con đã chỉnh, nhờ đó mẹ học được thêm một điều.”

Việc đồng hành cùng con khám phá tri thức, đặc biệt là những chủ đề phức tạp như cơ thể người, tâm lý hay vũ trụ… đòi hỏi một sự kiên nhẫn rất lớn từ phía cha mẹ. Bởi không phải đứa trẻ nào cũng bộc lộ rõ năng khiếu ngay từ đầu, cũng không phải cha mẹ nào cũng có đủ thời gian và tâm trí để nhận ra những tín hiệu âm thầm đó. Tất cả trẻ em trên thế giới này đều là một thần đồng ở một môn nào đó, một kỹ năng nào đó. Chỉ là ba mẹ có đủ kiên nhẫn và thời gian để khám phá ra điều đó và giúp con giỏi hơn ở lĩnh vực đó hay không.

Trong cuộc sống bộn bề, không ít phụ huynh vô tình bỏ lỡ những khoảnh khắc quan trọng, nơi mà một câu hỏi lặp lại của con có thể chính là manh mối cho một đam mê đang hình thành. Nhi Lê cho rằng, trẻ con vốn rất tò mò, điều cha mẹ cần làm không phải là “truyền kiến thức”, mà là quan sát đủ sâu để hiểu con thực sự hứng thú với điều gì. Chị chọn sống thành thật với con, thay vì cố làm “người biết tất cả” trong mắt con trẻ. Với mọi chủ đề từ cơ thể người đến cảm xúc, Nhi Lê không ngại nói câu: “Có thứ mẹ biết, có thứ mẹ không. Nhưng những thứ mẹ không biết, mẹ muốn học cùng con để mình cùng hiểu.”

Chính sự đồng hành ấy mở ra một thế giới học tập tự do, nơi con được phép sai, được hỏi, được tò mò, được cùng mẹ khám phá. Kết quả là một đứa trẻ không chỉ học giỏi (Ava từng vào Top 3 Spelling Bee, Top 5 toàn khối mà không cần học kèm), mà còn tự tin, chủ động, dám theo đuổi đam mê của mình. Con chẳng sinh ra đã “trời phú thông minh”, mà bởi con được lớn lên trong một môi trường nơi việc sai không bị phán xét, mà được nhìn nhận như một cơ hội để tiến bộ.

Từ năm 3 tuổi, bé Ava đã được dạy rằng: khóc là một điều hoàn toàn bình thường. Trong giai đoạn trẻ còn hạn chế về ngôn ngữ, việc giúp con hiểu và phân biệt cảm xúc nên bắt đầu từ những tín hiệu đơn giản. Nhi Lê sử dụng các từ khóa gợi mở ngắn gọn như: “Sleepy?”, “Hungry?”, “Tired?”… để con có thể gật đầu hoặc lắc đầu, thay vì phải nói thành câu. Chỉ khi con được đáp ứng các nhu cầu cơ bản, chị mới bắt đầu trò chuyện hay dạy con những điều khác. Đặc biệt, mọi sự trao đổi, giảng dạy luôn được diễn ra trong không gian riêng tư, nơi chị gọi là “safe place”.

“Safe place” không chỉ là một góc nhỏ trong nhà, mà còn là một không gian cảm xúc an toàn, nơi con được phép buồn, được phép sai, được quyền chưa sẵn sàng. Kể cả khi nhà có khách, chị cũng sẽ dẫn con về không gian chỉ dành riêng có hai mẹ con, không ánh nhìn, không phán xét. Ở đó, con có thể gào khóc, vùng vằng, rồi sau vài phút, chủ động nói: “Con muốn ôm mẹ.”. Những cái ôm, nếu được trao đi bằng sự hiện diện trọn vẹn, từ ánh mắt đến trái tim, có thể chữa lành và nuôi dưỡng một sự tự tin sâu sắc nơi đứa trẻ.

Bởi con biết rằng, dù ngoài kia ra sao, thì ở nhà luôn có một nơi an toàn để được là chính mình, con không cần phải cố gắng ngoan, không phải giấu đi nỗi buồn. Từ những kết nối âm thầm đó, những cuộc trò chuyện giữa hai mẹ con mở rộng dần, nuôi dưỡng trong con khả năng empathy và biết đặt mình vào vị trí của người khác.

Tình yêu thương không phải là sự kiểm soát, mà là không gian để mỗi đứa trẻ được trở thành chính mình. “Ba mẹ tìm chuyên gia, nhưng chuyên gia là ba mẹ.”, khi ba mẹ học được cách tôn trọng con như một cá thể độc lập, lắng nghe con như một người bạn thật sự, tình yêu sẽ bắt đầu nảy nở từ sự thấu cảm.

Trong hành trình đồng hành cùng con gái, Nhi Lê chưa bao giờ đặt mình vào vị trí “người lớn biết hết”, mà chọn làm người mẹ sẵn sàng học cùng, sai cùng, và lắng nghe một cách thành thật. Hai giờ mỗi ngày, hai mẹ con dành trọn vẹn để cùng khám phá thế giới, từ những câu hỏi “vì sao cây có lá?” đến những buổi brainstorm chủ đề EQ, nơi Ava được thấu hiểu, khuyến khích, và lớn lên trong sự tin tưởng lẫn nhau. Nhi Lê không chỉ là một người mẹ, còn là một người bạn sẵn sàng chia sẻ mọi câu chuyện, cảm xúc của mình trong cuộc sống với con mình. Từ đó chị cũng luôn được lắng nghe cả những điều nhỏ bé của con mình. Để rồi hai mẹ con luôn dành cho nhau những tình cảm thật nhất, đời nhất và cả sự thấu hiểu.

Theo The Elegant Code of Motherhood

Bài: Linh Evelis

Trình bày: Phan Hương