Chi Nguyễn -The Present Writer – tên thật là Nguyễn Phương Chi, sinh năm 1989, hiện đang sinh sống và làm việc tại Mỹ. Không chỉ được biết đến với vai trò tác giả blog và podcast The Present Writer, cô còn là một học giả sở hữu nền tảng học thuật vững chắc. Dưới bút danh Chi Nguyễn, The Present Writer là một trong những gương mặt tiên phong trong việc lan tỏa tri thức về giáo dục khai phóng và tư duy tỉnh thức đến với cộng đồng người Việt.
Chi Nguyễn – The Present Writer hiện đang là Phó Giáo sư (PGS) bậc 1 tại University of the Sciences, Philadelphia, Hoa Kỳ. Cô sở hữu bằng Tiến sĩ (TS) song ngành: Lãnh đạo giáo dục (Educational Leadership) và Giáo dục so sánh – quốc tế (Comparative and International Education) tại một trường đại học nghiên cứu hàng đầu nước Mỹ. Gần 1,5 triệu lượt theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội, Chi Nguyễn không chỉ là một chuyên gia giáo dục, mà còn là một người truyền cảm hứng sống sâu, sống tối giản và sống đúng với giá trị của chính mình.
Lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu của Chi Nguyễn xoay quanh các vấn đề toàn cầu trong giáo dục, công bằng giáo dục, chuyển đổi cá nhân. Một trong những câu hỏi lớn mà cô theo đuổi trong học thuật là “Làm thế nào để các nhà lãnh đạo giáo dục giúp học sinh và thanh thiếu niên, đặc biệt là những nhóm yếu thế, tiếp cận gần hơn với tri thức và cơ hội học tập bền vững?”. Dù đi sâu vào học thuật và giảng dạy tại Mỹ, Chi Nguyễn không xem mình là người “chỉ dành cho hàn lâm”. Ngay từ khi còn là nghiên cứu sinh năm thứ ba, cô đã bắt đầu trăn trở về khoảng cách giữa những điều mình học được và khả năng tiếp cận của công chúng, đặc biệt quê hương Việt Nam nơi cô sinh ra.
Những kiến thức quý báu trong ngành giáo dục thường nằm trong các công trình nghiên cứu tiếng Anh, bị giới hạn bởi rào cản tài chính, ngôn ngữ và chuyên môn. Cô thẳng thắn chia sẻ: “Mình học được rất nhiều cái hay ở Mỹ, nhưng những cái mình học được mình chỉ có thể thể hiện qua bài nghiên cứu khoa học. Mà nghiên cứu khoa học thì mất rất nhiều thời gian để đăng, vài năm mới được công bố, số lượng người đọc thì chỉ giới hạn trong giới học thuật, có khi còn phải có tài khoản mới đọc được.”
Chính từ khao khát thu hẹp khoảng cách đó, năm 2016, cô bắt đầu viết blog The Present Writer – một không gian chia sẻ những kiến thức giáo dục, kỹ năng sống, và tư duy tỉnh thức bằng tiếng Việt. Cô lựa chọn lối viết cá nhân, gần gũi, không hoa mỹ, không “khoa trương hàn lâm”.
Giai đoạn dịch COVID-19, khi có thêm thời gian ở nhà, Chi Nguyễn phát triển thêm kênh YouTube và Podcast The Present Writer. YouTube là nơi cô chia sẻ các chủ đề hướng dẫn học thuật như trích dẫn tài liệu, học tiếng Anh, xây dựng thói quen hiệu quả; còn podcast là nơi Chi đọc lại các bài viết blog và giãi bày thêm những suy nghĩ phía sau con chữ.
“Mình làm podcast để đọc lại bài viết, và mở rộng như là cái trải nghiệm cuộc sống của mình đằng sau bài viết đó. Mình muốn nội dung dễ tiếp cận hơn, gần gũi hơn, không quá chuyên môn.” Cô thổ lộ.
Chi Nguyễn cũng viết sách, thiết kế sổ journal planner, xây dựng sản phẩm giáo dục, và thành lập hai công ty – một tại Mỹ, một tại Việt Nam – để vận hành các sản phẩm vật lý và số một cách chuyên nghiệp, đúng pháp lý. Dù ở vai trò học giả, nhà sáng tạo nội dung hay người điều hành doanh nghiệp, Chi Nguyễn vẫn trung thành với một triết lý xuyên suốt:
“Mọi trải nghiệm của mình đều có sự kết nối và có một tâm huyết chung, đó là mang giáo dục đến gần hơn với mọi người.”
Cậu con trai đầu lòng của Chi Nguyễn có tên là Jayden (tên tiếng Việt là Lục Bảo), sinh năm 2018, nay đã sáu tuổi rưỡi. Có phần dè dặt trước ống kính, nhưng Jayden lại đặc biệt nhạy cảm với nghệ thuật: con mê mẩn màu nước, thích thử sức với bút bi, bút mực, cả những khung toan sơn dầu. Những chiều cuối tuần, cậu bé cùng mẹ đeo tạp dề, lặng lẽ tô vẽ trong không gian riêng của hai người, nơi sắc màu trở thành ngôn ngữ của kết nối.
Trong tấm thiệp nhỏ viết tay nhân Ngày của mẹ, Jayden từng ghi một dòng ngắn gọn nhưng khiến Chi xúc động sâu sắc: “Con yêu mẹ vì mẹ vẽ màu cho con”
Đó không chỉ là lời yêu đầu đời từ một đứa trẻ, mà còn là sự xác nhận âm thầm rằng: tình yêu mẹ con không cần những điều to tát, chỉ cần được có nhau, cùng hiện diện, cùng sáng tạo trong niềm vui giản dị. Khoảnh khắc hạnh phúc của mẹ, hóa ra cũng là khoảnh khắc hạnh phúc của con.
Jayden có phần rụt rè, thường ngại ngùng khi gặp người lạ và chưa thật sự bạo dạn khi giao tiếp. Nhưng với Chi Nguyễn, một người mẹ từng là đứa trẻ hướng nội, nhút nhát và cũng là một chuyên gia nghiên cứu về giáo dục, cô thấu hiểu rằng, sự dè dặt ấy không phải biểu hiện của sợ hãi, mà đơn thuần là một khuynh hướng tự nhiên trong tính cách của con. “Mình hiểu cảm giác đó. Vì mình cũng từng như vậy,” – Cô nói. Thay vì ép buộc con phải thay đổi, cô đồng hành cùng con trong các tình huống cần tương tác, đi cùng con đến các buổi gặp gỡ, nhẹ nhàng gợi ý con nói “xin chào”, “cảm ơn”, đặt những câu hỏi nhỏ khi cần thiết, từng bước nhỏ giúp con dần cảm thấy an toàn trong thế giới bên ngoài.
Để hiểu rõ hơn về xu hướng phát triển của con, Chi Nguyễn đưa Jayden tham gia các lớp học năng khiếu, hoạt động nghệ thuật, hội hè… và dành thời gian chất lượng bên con trong những trải nghiệm thường nhật. “Mình muốn quan sát xem con tự nhiên bị cuốn hút bởi điều gì, từ đó có thể cho con một mội trường nuôi dưỡng đúng cách,”– cô chia sẻ.
Trước khi Jayden chào đời, hành trình làm mẹ của Chi Nguyễn bắt đầu bằng một bài tập tinh thần giản dị nhưng sâu sắc: cô cùng chồng viết ra điều mong muốn nhất dành cho đứa con sắp tới. “Mình viết rằng mình mong con sẽ tự lập. Còn bố thì ước con có đam mê với âm nhạc” – cô nhớ lại. Khi Jayden cất tiếng khóc chào đời và lớn lên từng ngày, điều kỳ diệu nhỏ bé ấy dường như đã được vũ trụ đáp lại. Cậu bé vừa độc lập, vừa nhạy cảm với giai điệu, như một phép màu lặng lẽ mà đầy ý nghĩa dành riêng cho gia đình nhỏ ấy.
“Độc lập” từ khóa xuyên suốt trong hành trình nuôi con của Chi Nguyễn. Ngay từ khi còn là nghiên cứu sinh năm cuối, giữa những ngày viết luận án và làm trợ lý nghiên cứu bán thời gian, cô và chồng đã quyết định sẽ tự nuôi con, hạn chế tối đa sự phụ thuộc. Chi Nguyễn nhớ lại: “Cuộc sống thật sự rất bận rộn nhưng vợ chồng mình từ đầu đã quyết định sẽ tự nuôi con với ít sự trợ giúp nhất có thể”. Vì vậy, khi Jayden tròn bốn tháng tuổi, vợ chồng cô chính thức sử dụng mô hình chăm con độc lập, một lựa chọn thực tế, nhiều suy ngẫm và đòi hỏi sự thấu hiểu tuyệt đối từ cả hai phía.
Không phải ai cũng biết, Chi Nguyễn từng trải qua chứng trầm cảm sau sinh. Những thay đổi hormone, áp lực nghiên cứu sinh, không gian sống chật hẹp và sự thiếu vắng riêng tư trong một gia đình đa thế hệ nơi xứ người… tất cả cộng hưởng thành những ngày tăm tối khó gọi tên. May mắn thay, vào thời điểm đó, cô nhận được hỗ trợ tư vấn tâm lý miễn phí từ một chương trình dành riêng cho sinh viên quốc tế. Kết quả ban đầu cho thấy cô có biểu hiện stress nặng, rối loạn lo âu và dấu hiệu tiền sử trầm cảm. Ngay lập tức cô đã được tiếp cận với trị liệu chuyên môn ngay cả trước và sau khi sinh, điều mà cô luôn biết ơn.
“Khoảng thời gian đó rất khó khăn. Mình cảm giác không còn là chính mình,” – cô từng chia sẻ. Những ngày sống trong căn phòng thuê bé xíu, không có một góc riêng để hồi phục sức khỏe tinh thần. Cũng chính những ngày đó cô phải học cách sống chậm lại, học cách “bình thường hóa việc mình không ổn”.
Nhưng, Chi Nguyễn không đơn độc. Bên cạnh cô là người chồng đồng hành thầm lặng nhưng bền bỉ.
Ban đầu, cô và chồng luân phiên mỗi tuần chia ra mỗi người ba ngày để chăm con. Người đi học, người ở nhà, cứ thể đôi vai luân phiên cho nhau. Mỗi cuối tuần, cả hai cùng san sẻ việc chăm sóc bé. Khi Chi nhận được công việc full-time đầu tiên, chồng cô là người chủ động đề xuất: “Em đi làm đi, anh ở nhà chăm con.” Từ một người cũng đang phát triển sự nghiệp riêng, anh tình nguyện trở thành “ông bố toàn thời gian”, vừa chăm con, vừa làm thêm ca đêm ba buổi mỗi tuần để duy trì tài chính gia đình.
Những tháng ngày đầu khi có con, “bận rộn” là một từ còn quá nhẹ để mô tả đối với gia đình nhỏ của Chi Nguyễn. Bé vẫn bú mẹ nên mỗi ngày, chồng cô phải đưa con đến chỗ làm hai lần mỗi tuần. Nữ PGS, TS nhớ lại: “Ngày nào anh đi làm ca đêm thì phải đến văn phòng đón tôi sớm để kịp ‘giao ca’ trước khi chạy tiếp tới nửa đêm. Còn mình, sau 8 tiếng ở văn phòng, về nhà chưa kịp thay đồ đã lao vào guồng quay ăn – tắm – ru ngủ con, rồi thức đến khuya làm luận án”.
Khi con cứng cáp hơn, hai vợ chồng gửi bé đến daycare (nhà trông trẻ) hai buổi mỗi tuần để bố có thời gian hồi phục. Nhưng chưa đầy ba tháng sau, dịch COVID-19 bùng phát. Gia đình nhỏ lại quay về “trạng thái cũ” – tự xoay xở mọi thứ tại nhà. May thay, lần này nhẹ nhàng hơn. Con ăn ngủ nề nếp, vợ làm việc tại nhà, chồng cũng dừng việc làm thêm vào ban đêm. Gia đình có thêm thời gian bên nhau, điều quý giá nhất với một đứa trẻ đang lớn. “Tối nào con ngủ ngoan thì hai vợ chồng cũng được ngủ đủ giấc. Tối nào con không yên giấc thì chồng tôi ra ngoài chăm con, đóng cửa cho vợ ngủ để sáng đi làm.” – Chi chia sẻ đầy biết ơn.
Nuôi con độc lập với Chi Nguyễn không phải một tuyên ngôn mà chỉ đơn giản là một lựa chọn thực tế đã được hai vợ chồng cùng suy ngẫm và cân nhắc kỹ càng. Đây là con đường phù hợp với tính cách hướng nội, yêu sự riêng tư và mong muốn tự chịu trách nhiệm trước mọi quyết định liên quan đến con cái của Chi.
Là một nhà nghiên cứu giáo dục, cô không tô hồng hành trình làm mẹ tại Mỹ. Ngược lại, cô chia sẻ rất chân thực từng giai đoạn, từ những buổi tối bơ phờ vì thiếu ngủ, đến những phút vỡ òa khi thấy con lần đầu biết lẫy, biết đi, hay tự tay dọn đồ chơi. “Bé nhà mình tự bốc ăn từ 6 tháng, biết bỏ đồ vào máy giặt từ 13 tháng, và giờ 21 tháng có thể làm nhiều việc vặt trong nhà như dọn dẹp đồ chơi, đẩy ghế vào bàn, vứt rác đúng chỗ… Nhiều người nghĩ trẻ con không biết gì, nhưng thực ra các bé làm được khá nhiều đấy.” – Chi vui vẻ nhớ lại.
Lựa chọn nuôi con độc lập không đồng nghĩa với việc “cố gắng làm tất cả một mình”. Với vợ chồng Chi Nguyễn, đó là một mô hình được xây dựng trên sự đồng lòng, tổ chức khoa học và tinh thần chủ động từ cả cha mẹ lẫn con. Cô chia sẻ 4 nguyên tắc vàng để hành trình nuôi con độc lập trở nên bền vững:
Đầu tiên là cùng nhìn về một hướng, để nuôi con theo cách riêng, cha mẹ trước hết cần có cùng một lý tưởng. Việc chăm sóc con nhỏ, nhất là khi không nhờ cậy nhiều vào người thân sẽ suôn sẻ nếu hai người thực sự hiểu nhau, chia sẻ giá trị sống và tôn trọng những thỏa thuận chung. Mỗi sự khác biệt trong cách dạy con, nếu không được thảo luận rõ ràng, sẽ dễ tạo ra mâu thuẫn ngấm ngầm. Cô thẳng thắn chia sẻ: “Khi đã chọn mô hình này, thì những câu như ‘ở nhà chơi mà cũng kêu mệt’ phải tuyệt đối tránh vì chúng làm tổn thương nhau nhiều hơn ta tưởng.”.
Thứ hai, quản lý thời gian linh hoạt, hiệu quả, khi mọi việc trong nhà đều do hai người phụ trách, kỹ năng sắp xếp thời gian trở thành chiếc chìa khóa vàng. Cả hai vợ chồng phải tranh thủ từng khoảng nghỉ, lúc vợ cho con bú thì chồng dọn dẹp, lúc chồng tắm cho bé thì vợ tranh thủ đi tắm hoặc nấu cơm. Công việc cứ thế mỗi ngày, không ai mặc định phải “giỏi hơn” người còn lại. Từ những việc nhỏ như thay tã, ru ngủ, cho con ăn… cả hai đều thành thạo như nhau, đó là nền tảng của sự công bằng và bền vững trong gia đình.
Thứ 3, tận dụng công nghệ thông minh, “Nuôi con độc lập không có nghĩa là làm tất cả bằng tay,” Chi Nguyễn chia sẻ với nụ cười. Gia đình cô sử dụng các thiết bị như nồi áp suất nhanh, máy hút bụi, máy giặt sấy, xe đẩy đa năng… để tiết kiệm tối đa thời gian. Trong khi các thiết bị hỗ trợ được tận dụng triệt để, thì điện thoại, iPad hay tivi lại được hạn chế, đặc biệt với trẻ dưới 2 tuổi. Công nghệ ở đây đóng vai trò “trợ lý”, chứ không thay thế tương tác giữa cha mẹ và con.
Cuối cùng và không kém quan trọng, để con là một thành viên độc lập:
Chi nói. Ngay từ nhỏ, bé được khuyến khích tự xúc ăn, bỏ đồ vào máy giặt, dọn đồ chơi… trong phạm vi phù hợp với độ tuổi. Việc để con “tự phục vụ bản thân trong giới hạn cho phép” là cách nuôi dưỡng tinh thần tự lập sớm và hiệu quả nhất. Những trải nghiệm đời thường như ra ngoài chơi, làm việc nhà cùng bố mẹ cũng là cơ hội quý giá để trẻ học cách chủ động và trưởng thành một cách tự nhiên.
Với Chi Nguyễn, một Tiến sĩ giáo dục, một người mẹ sống tối giản và tỉnh thức – hành trình nuôi con cũng giống như quá trình “luyện công”. “Làm mẹ không phải là cuộc đua xem ai nắm vững phương pháp nhanh hơn, mà là một hành trình chậm rãi, liên tục điều chỉnh và thẩm thấu – như cách một kiếm pháp được rèn đến nhuần nhuyễn, rồi buông bỏ mọi công thức để trở thành phản xạ tự nhiên,” cô viết trong bài Nuôi con theo Thái Cực Kiếm Pháp đăng trên blog cá nhân năm 2020.
Dù được đào tạo bài bản trong lĩnh vực giáo dục tại Mỹ, cô không chọn theo đuổi một “giáo trình” nuôi dạy con cụ thể. Với giáo dục hiện đại, có rất nhiều phương pháp và triết lý để dạy con, nhưng các phương pháp đó cũng có hạn chế riêng và không thể áp dụng hiệu quả cho tất cả các em bé. Cô đọc rất nhiều, phân tích kỹ lưỡng các nghiên cứu, nhưng rồi gác lại mọi thứ để lắng nghe chính con mình.
Phương pháp, sách vở, hay các triết lý làm cha mẹ có một vai trò quan trọng nhất định. Chúng là nền tảng, là điểm tựa để các bậc phụ huynh học hỏi, trao đổi và thử nghiệm, nhằm tìm ra cách nuôi dạy phù hợp nhất với từng đứa trẻ. “Giống như Trương Vô Kỵ không thể thi triển nhuần nhuyễn Thái cực kiếm nếu không được sư phụ truyền dạy buổi đầu, cha mẹ cũng khó có thể đồng hành cùng con một cách lành mạnh nếu thiếu đi hiểu biết cơ bản về phát triển tâm lý trẻ, kỹ năng chăm sóc sức khỏe hay cách xử lý xung đột trong gia đình.” – Chi chia sẻ.
Tuy vậy, Chi Nguyễn cũng thẳng thắn nhìn nhận, kiến thức chỉ là phần khởi đầu.
Cô gọi cách nuôi con của mình là “Thái Cực Kiếm Pháp”, một lối tiếp cận đề cao sự quan sát, thấu cảm và linh hoạt. Đó không phải là sự áp đặt khuôn mẫu, mà là quá trình lắng nghe để điều chỉnh. “Không có đứa trẻ nào giống đứa trẻ nào, cũng không có giai đoạn trưởng thành nào lặp lại y nguyên. Mỗi thay đổi ở con là một lời mời bố mẹ cùng lớn lên.”. Những buổi sáng cùng con tự xúc ăn, những lần để con vấp ngã rồi tự đứng dậy, hay những khoảnh khắc cả hai mẹ con lặng lẽ tô màu trong căn phòng nhỏ… đều là một phần của “bí kíp” ấy. Ở đó, sự hiện diện chính là cốt lõi: không phải để kiểm soát, mà để đồng hành. Không phải để giám sát, mà để cùng trưởng thành.
Cô cũng không đặt mục tiêu trở thành một người mẹ “gắn vào con 24/7”, đút từng thìa cơm, bế con ngủ từng đêm hay can thiệp mỗi khi con vấp ngã. Thay vào đó, Chi cố gắng dạy con ‘luyện công’ ngay từ nhỏ bằng cách khuyến khích con tự lập như: tự ăn, tự ngủ, và tự đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã.
Phương pháp này, theo Chi, không phải hoàn hảo. Nhưng nó tạo ra một “khoảng trống lành mạnh” – nơi cha mẹ được phép sai, được phép điều chỉnh, để dần dần hiểu con và hiểu chính mình hơn. “Giống như luyện kiếm pháp, phải bước vào trận thì mới ngộ ra cảnh giới cao hơn. Mỗi lần sai lầm là một lần tôi học được điều gì đó để trở thành người mẹ tốt hơn.” – Chi chia sẻ.
Sau cùng, mọi phương pháp hay kỹ năng đều gom lại trong hai chữ “yêu thương”. Yêu thương của người mẹ dành cho con bằng cả trái tim nhưng không mù quáng. Yêu thương với sự kiên nhẫn, tỉnh thức, đồng thời không ngừng rèn luyện để “công lực” của tình yêu ấy ngày càng sâu sắc, dẻo dai để nuôi dưỡng con lớn lên từng ngày.
Theo The Elegant Code of Motherhood
Bài: Linh Evelis
Trình bày: Phan Hương
